Xung đột Israel - Hamas: Tham vọng của Trung Quốc ở Trung Ðông đang tan vỡ?
Theo các nhà phân tích, cuộc chiến giữa Israel và Hamas đang đe dọa tham vọng của Bắc Kinh, với tư cách là nước trung gian chính và là sự thay thế Mỹ trong khu vực.
Đầu năm nay, Trung Quốc đã góp phần giúp Iran và Ả-rập Saudi đạt được thỏa thuận bình thường hóa quan hệ sau 7 năm rạn nứt. Là đối tác kinh tế chính của nhiều quốc gia Trung Đông và là nước nhập khẩu dầu từ cả Ả-rập Saudi và Iran, dường như Bắc Kinh có cả vị thế kinh tế và thiện chí để đóng vai trò trung gian cho các cuộc xung đột tương lai. Cách đây 6 tháng, Trung Quốc thậm chí còn đề xuất làm trung gian cho các cuộc đàm phán hòa bình giữa Israel và Palestine, vì đối với cả 2 bên, Bắc Kinh đều có lợi ích. Nước này từ lâu đã ủng hộ giải pháp 2 nhà nước. Thế nhưng, chỉ 6 tháng sau, cuộc tấn công của Israel vào Gaza sau vụ Hamas tấn công miền Nam Israel đang thách thức tham vọng của Trung Quốc ở Trung Đông.
(Từ trái sang) Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình; Tổng thống chính quyền Palestine Mahmoud Abbas và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Ảnh: A.P
Lập trường của Trung Quốc về xung đột Israel - Hamas
Kể từ khi xung đột xảy ra, Trung Quốc vẫn giữ lập trường trung lập, đồng thời kêu gọi một giải pháp hòa bình cho 2 bên. Bộ Ngoại giao Trung Quốc kêu gọi “các bên liên quan kiềm chế, chấm dứt ngay lập tức các hành vi thù địch để bảo vệ dân thường và tránh làm tình hình xấu hơn”. Trong khi một số nhà phân tích cho rằng, Trung Quốc phản ứng quá trễ, khi phải mất 1 ngày để đưa ra tuyên bố chính thức, thì chuyên gia Benjamin Ho Tze Ern, thuộc chương trình Trung Quốc tại Trường Nghiên cứu Quốc tế S. Rajaratnam ở Singapore, lại cho rằng đây là một lựa chọn thực tế. Ông cho rằng, Bắc Kinh muốn xem các nước khác phản ứng như thế nào trước khi đưa ra quyết định, rằng nước này không muốn đưa ra phản ứng rõ ràng mà sau đó có thể phải rút lại, nếu thông tin không chính xác.
Theo bà Yun Sun, Giám đốc chương trình Trung Quốc tại Trung tâm Stimson ở Washington (Mỹ), lợi ích lâu dài của Bắc Kinh trong khu vực không cho phép nước này chọn bên. “Nếu Trung Quốc muốn được nhìn nhận như là một thế lực khác, đem lại tương lai hòa hợp khác, thì nước này không thể theo bên này để chống bên kia”, bà Yun Sun nói. Hơn nữa, cuộc xung đột hiện nay cũng rất khác với trường hợp giữa Iran và Ả-rập Saudi, khi mà hai nước đều muốn một giải pháp và Oman và Iraq cũng đã đặt nền móng cho thỏa thuận giữa hai bên. Ngược lại, Hamas và Israel đang ở trong tình trạng xung đột có nguy cơ leo thang. Theo chuyên gia về khoa học chính trị Trita Parsi, Trung Quốc cũng có thể nhận ra rằng, trong cuộc xung đột kéo dài có sự tham gia của nhiều cường quốc, nước này khó có thể “chen chân”.
Trung Quốc tính toán gì?
Trung Quốc có những lợi ích kinh tế to lớn trong khu vực và điều này sẽ bị ảnh hưởng nếu cuộc chiến hiện nay lôi kéo các nước khác. Trong năm 2021, kim ngạch thương mại giữa Trung Quốc với Trung Đông và Bắc Phi ước tính đạt 259 tỷ USD, gấp 3 lần giao dịch thương mại của Mỹ với khu vực này. Cũng trong năm này, giao dịch thương mại Trung Quốc - Israel đạt 18 tỷ USD.
Ngoài ra, theo ông Steve Tsang, Giám đốc Viện Trung Quốc SOAS tại Đại học London (Anh), với nguy cơ bị ảnh hưởng đến vị thế trên trường quốc tế, Bắc Kinh sẽ giữ vai trò trung lập, dù cho điều này có thể khiến Israel không hài lòng. “Đây là động thái nhằm có được sự ủng hộ từ nhóm Nam bán cầu (Global South - thuật ngữ dùng để gọi các nước ở châu Phi, Mỹ Latin và các khu vực đang phát triển thuộc châu Á), vốn dành sự cảm thông đối với Palestine hơn là Israel”, ông Steve Tsang nói.
Mặt khác, cũng theo chuyên gia này, Trung Quốc có thể xem đây là cơ hội để cho thế giới và Mỹ thấy rằng, nếu Trung Quốc và Mỹ hợp tác giải quyết các vấn đề này, các bên sẽ có những kết quả tốt hơn, đồng thời Bắc Kinh sẽ khiến phương Tây vơi bớt nỗi lo về sự trỗi dậy của nước này.
LÊ QUẢNG (Theo Al Jazzera)