Phục hồi, quản lý hệ sinh thái rừng ngập mặn đầm Thị Nại: Góp phần phát triển kinh tế, ứng phó với biến đổi khí hậu
Thị Nại là đầm nước lợ lớn nhất tỉnh, có hệ sinh thái (HST) và nguồn lợi thủy sản phong phú, đa dạng. Tuy nhiên, để đầm Thị Nại thực sự mang lại hiệu quả kinh tế cao và ứng phó với nguy cơ biến đổi khí hậu (BÐKH), rất cần sự chung tay của các cơ quan, đơn vị và nhân dân trong việc phục hồi, quản lý HST rừng ngập mặn ở đây.
Đầm Thị Nại có diện tích mặt nước khoảng 5.060 ha, bãi triều rộng 1.800 ha, dài 16km, rộng 5.000m. Do vị trí chuyển tiếp giữa môi trường biển và đất liền, nên HST rừng ngập mặn (RNM) đầm Thị Nại có tính đa dạng sinh học rất cao.
Những nguy cơ suy thoái
Các yếu tố thủy lý, thủy hóa của đầm Thị Nại ổn định và giàu dinh dưỡng, tạo điều kiện cho các loài thủy sinh vật phù du phát triển phong phú, đa dạng; đồng thời là nguồn cung cấp thức ăn và là nơi cư trú, nuôi dưỡng con non của nhiều loài thủy sản có giá trị.
“Việc khôi phục diện tích RNM đã góp phần ổn định điều kiện môi trường theo hướng có lợi cho đối tượng nuôi, hạn chế dịch bệnh và khôi phục nghề nuôi thủy sản, đặc biệt là nghề nuôi tôm ven đầm phát triển theo hướng bền vững”
Trong đầm có 116 loài cá, trong đó 25 loài có giá trị kinh tế cao; 14 loài tôm với 3 loài có giá trị kinh tế cao; trên 110 loại rong, đặc biệt rong câu chỉ vàng có sinh khối lớn. Khu hệ động vật thân mềm của đầm có 100 loài, trong đó có những loài có giá trị kinh tế cao. RNM đầm Thị Nại còn là nơi làm tổ, kiếm ăn, nơi trú đông của nhiều loài chim nước, chim di cư…, là vành đai xanh góp phần quan trọng trong việc điều hòa khí hậu, phòng chống và giảm thiểu thiệt hại thiên tai.
Tuy nhiên, những năm qua HST đầm Thị Nại đã phải đối diện trước không ít nguy cơ suy thoái. Theo ông Man Thống Nhất, Phó Chi cục trưởng Chi cục Nuôi trồng thủy sản tỉnh, những năm 1985-2000 do nhận thức về lợi ích đem lại từ HST RNM đầm Thị Nại còn hạn chế, nhất là lợi ích trước mắt từ nuôi tôm xuất khẩu, hệ thống RNM đầm Thị Nại bị chặt bỏ làm ao nuôi tôm với diện tích lớn. Mất RNM là mất nơi sống, nơi sinh sản, vườn ươm của nhiều loài động vật thủy sản, môi trường nước bị suy thoái. Đồng thời, hoạt động nuôi trồng thủy sản đã thải ra môi trường một lượng lớn nước thải, chất thải rắn không được xử lý, cùng với việc phá RNM lấy đất nuôi tôm đã hủy hoại môi trường, sản lượng các loài thủy sản giảm mạnh.
Theo Phó giáo sư-tiến sĩ Võ Sĩ Tuấn, Viện trưởng Viện Hải dương học Nha Trang, mấy chục năm qua, tác động của con người làm cho HST RNM đầm Thị Nại ngày càng suy thoái. Nếu như năm 1973 diện tích RNM đầm Thị Nại là 561 ha thì đến năm 1988 còn 137 ha và đến năm 2003 chỉ còn lại 50 ha. Về nguồn lợi thủy sản, chỉ tính trong khoảng thời gian 2008-2014, khu vực đầm Thị Nại bị suy giảm nghiêm trọng sản lượng cá đối (nhóm cá nổi liên quan đến RNM); biến mất nguồn lợi cá bống, cá chốt (nhóm sống đáy); suy giảm nghiêm trọng hàu (bám đáy) và sá sùng (sống vùi); gần như không còn hàu giống và sìa giống.
Nỗ lực phục hồi HST RNM
Trước những nguy cơ suy thoái HST RNM đầm Thị Nại, những năm qua UBND tỉnh đã chỉ đạo Sở TN&MT, Sở NN&PTNT và chính quyền địa phương, chú trọng thực hiện công tác phục hồi, quản lý HST RNM đầm Thị Nại.
Ông Võ Sĩ Tuấn cho biết: Thời gian qua, Viện Hải dương học đã phối hợp với Sở TN-MT và một số cơ quan nghiên cứu triển khai thực hiện công tác phục hồi, quản lý HST RNM đầm Thị Nại, với những chương trình, như: Thiết lập Khu sinh thái Cồn Chim, nhằm phục hồi HST RNM, bảo tồn và khai thác sử dụng nguồn lợi thủy sản hợp lý; tiến hành quy hoạch phục hồi RNM trong phân vùng chức năng theo mục tiêu nuôi trồng thủy sản bền vững; triển khai đề tài phục hồi HST RNM đầm Thị Nại với các mô hình: trồng tập trung; trồng phân tán kết hợp nuôi thủy sản; trồng RNM và dịch vụ giải trí…
Ông Man Thống Nhất cho biết: Từ năm 2010 đến nay, các đơn vị thuộc Sở NN&PTNT và TN&MT đã phối hợp triển khai thực hiện nhiều chương trình, dự án (DA), như: DA “Nâng cấp hệ thống đê và trồng RNM để ứng phó với BĐKH vùng đầm Thị Nại”; DA “Dịch vụ HST tạo khả năng ứng phó với BĐKH ở TP Quy Nhơn”; DA “Lá chắn xanh tăng cường khả năng ứng phó của cộng đồng ven biển trước những tác động của thiên tai”; DA “Thích ứng với BĐKH và nước biển dâng tại khu vực ven biển đảo”; DA “Nâng cao năng lực ứng phó với BĐKH ở TP Quy Nhơn”… Qua các DA này đã trồng mới khoảng 110 ha RNM. Riêng Ban quản lý Khu sinh thái Cồn Chim đầm Thị Nại, đến năm 2014 đã trồng được 72,6 ha RNM tập trung, đồng thời phối hợp với chính quyền địa phương huy động nhân dân trồng được 49 ha. Ngoài ra, các đơn vị của 2 Sở còn cung cấp giống cây cho nhân dân trồng được 600 ha RNM phân tán.
Kết quả, chất lượng nước môi trường chung của đầm Thị Nại ngày càng được cải thiện, các thông số như pH, COD, NO3 nhìn chung ổn định qua các năm, có giá trị trung bình phù hợp trong ngưỡng thích hợp. Việc khôi phục diện tích RNM đã góp phần ổn định điều kiện môi trường theo hướng có lợi cho đối tượng nuôi, hạn chế dịch bệnh và khôi phục nghề nuôi thủy sản, đặc biệt là nghề nuôi tôm ven đầm phát triển theo hướng bền vững.
Ông Đinh Văn Tiên- Phó giám đốc Sở TN-MT, kiêm Giám đốc Văn phòng điều phối về BĐKH (CCCO) tỉnh - cho biết: Mục tiêu tỉnh đề ra là đến cuối năm 2015 sẽ trồng mới 338,5 ha RNM, bảo vệ 408,5 ha RNM tập trung, xây dựng vườn ươm 1,2 ha. Giai đoạn 2016 - 2020 trồng mới 52,9 ha và bảo vệ 461,4 ha RNM…
VIẾT HIỀN