Nông dân sáng chế máy bào xảm tre
Máy bào xảm tre của nông dân Nguyễn Văn Nhanh, 59 tuổi, ở thôn Mỹ Trang, xã Mỹ Châu, huyện Phù Mỹ, có thể làm việc gấp 4 lần so với một người thợ thành thạo.
Máy bào xảm tre của ông Nguyễn Văn Nhanh.
Tức vợ mà… nghiên cứu
Bây giờ, căn nhà nhỏ của ông Nhanh được ngăn đôi, một bên là quầy bán hàng tạp hóa, bên còn lại đặt vừa vặn 2 máy bào xảm tre. Hôm chúng tôi đến, ông vừa cho “ra lò” thêm 1 chiếc máy bào với thiết kế nhỏ, nhẹ và gọn hơn nhiều so với phiên bản đầu tiên.
Học hết lớp 7 thì nghỉ, chuyển qua học nghề sửa chữa ôtô, được thời gian cũng bỏ sang mua bán, đến khi lập gia đình ông Nhanh chuyển hẳn sang nghề bào xảm tre. Ở sát rạt miệt biển, nên nghề bào xảm tre để tạo sản phẩm sợi tre phục vụ cho việc trám kẽ hở trong đóng tàu thuyền không bao giờ hết việc. “Khổ nỗi, làm nghề hơn chục năm trời, mà hai vợ chồng hì hục bào bằng tay chỉ với một thiết bị như liềm cắt lúa, mất cả tiếng đồng hồ mới xong một đốt tre. Tuổi ngày càng lớn, ngày làm, đêm về nằm mệt quá, rã rời hai bên bả vai, mà nghề này thì không bao giờ mất khi nghề đánh bắt bằng tàu vỏ gỗ vẫn tồn tại. Nghĩ, ước gì có cái máy bào thay thế sức người thì hay biết mấy” - ông Nhanh mở đầu câu chuyện của mình.
Sáng chế máy bào xảm tre của ông Nguyễn Văn Nhanh đã giành giải Nhất tại Hội thi “Sáng tạo nhà nông” tỉnh Bình Ðịnh lần thứ 3 - năm 2013 do Hội Nông dân tỉnh phối hợp Sở KH&CN tổ chức. Ông Nguyễn Bá Tài - Giám đốc Trung tâm Khuyến công (Sở Công Thương) cho rằng, cái độc đáo nằm ở bộ phận lưỡi dao bào, phải là người ở trong ngành công nghệ luyện kim mới xử lý tốt được. Ông Nhanh đã hoàn thiện được sản phẩm này, chứng tỏ sức sáng tạo lớn lao của nhà nông. Hiện tại, chỉ tính riêng thôn Mỹ Trang có 40-50 hộ làm nghề bào xảm tre. Nếu chiếc máy này được áp dụng sẽ giúp nhiều hộ dân làm nghề tiết kiệm được sức lao động và cải thiện đáng kể thu nhập.
Vậy là, năm 2011 ông Nhanh bắt tay vào thực hiện ý tưởng. Mày mò hết một năm, ông cũng cho ra được chiếc máy. Nhưng sản phẩm đầu tiên đi vào vận hành đã gặp ngay sự cố xộc xệch, tiếng máy to như máy xát gạo, xảm tre bào ra cái được cái mất. Bà Trần Thị Phượng - vợ ông Nhanh - nhớ lại: “Bỏ gần chục triệu đồng tiền nhà ra mày mò, rồi dồn hết công việc cho vợ con, làm mãi cái máy cũng không ăn thua. Ổng nản quá xếp luôn máy vào góc nhà. Từ chỗ ủng hộ ổng hết mực, tui cũng đâm ra cáu gắt, càm ràm ổng luôn”.
Một năm sau, ông Nhanh lại lôi chiếc máy cũ ra nghiên cứu tiếp. Lần này, chiếc máy cũng hoàn thiện. Nhưng chỉ chạy được 1 ống, lại phải trải qua công đoạn quay mô tơ bằng tay, nghĩa là vẫn không thể giảm được công lao động và cải thiện được chất lượng xảm tre làm ra. Ông Lại chế tiếp máy chạy cùng lúc 2 ống, lắp thêm các bộ phận để máy bào tự động “ăn” và bào đốt tre ra xảm thay vì phải ngồi quay tay như mấy thiết kế đầu.
Máy có kết cấu với một khung bằng sắt chiều dài 1,5m, bên trong có hệ thống bánh răng, môtơ điện để điều khiển dao quay bào tre; đế máy gắn bánh xe để thuận tiện cho việc di chuyển hoạt động. Hai năm kể từ ngày bắt tay vào nghiên cứu, “đứa con tinh thần”- chiếc máy bào xảm tre tự động mới hoàn chỉnh tương đối.
“Nghĩ ra kết cấu các chi tiết cũng như nguyên lý hoạt động mất thời gian lâu là thế, nhưng khi bắt tay vào thực hiện mới thấy khó khăn hơn nhiều. Từ chọn vật liệu, đo đạc đến hàn ghép các chi tiết, phải thật chuẩn thì máy mới hoạt động được. Nói không phải, chứ hồi đó không tức vợ càm ràm dữ quá có khi giờ cũng chưa hoàn thiện cái máy như vậy đâu” - ông Nhanh nói vui.
Từ sử dụng đến bán ra thị trường
Chiếc máy bào xảm tre ra đời đã được nhà nông nhiệt tình đón nhận. Nguyên vật liệu làm máy dễ tìm, vận hành đơn giản. Mỗi máy chạy 2 ống bào, năng suất gấp 4 lần làm thủ công. Lõi tre được bào mỏng hết mức có thể, nên lợi hơn bào tay đến 30%. Nếu sử dụng 1 máy bào chỉ mất 5 tiếng đồng hồ cho 1 cây tre khoảng 20 đốt, trong khi hai vợ chồng phải mất mấy ngày bào tay ròng rã mới xong.
Chưa hết, sản phẩm xảm tre máy bào ra nhuyễn và đều. Thế nên, xảm tre do ông làm ra bao giờ cũng được đại lý thu gom với giá loại 1 - tương đương 19.000-20.000 đồng/kg. Một cây tre khoảng 20 đốt mua với giá 10.000 đồng, bào máy cho ra 10 kg xảm, tre nhỏ cho ra khoảng 7 kg xảm, tính ra không chỉ giảm được công lao động mà lợi nhuận mang lại cũng lớn gấp 4-5 lần bào tay.
Nhiều khách hàng lâu nay mua xảm tre của ông Nhanh cũng tìm về thôn Mỹ Trang để tận mục chiếc máy, cũng quay phim, chụp ảnh, rồi đặt thợ làm máy làm y chang nhưng thất bại. Ông Nhanh bảo: “Ăn thua là ở bí quyết làm dao bào. Hoạt động theo nguyên lý như máy dệt sợi, nhưng cái khó là đốt tre không phải lúc nào cũng thẳng nên lưỡi dao phải được điều chỉnh sao cho vừa đi tới đi lui mà vẫn có thể điều chỉnh theo độ cong - thẳng của tre, cho ra sản phẩm nhuyễn và đều, đẹp. Tui cũng tìm tòi, thay đủ kiểu từ cần gạt đến lò xo, mãi mới thành công. Từng có ý định bỏ cuộc vì lưỡi dao bào, đến khi làm được rồi thấy sướng vô cùng!”.
Sau khi chế tạo thành công chiếc máy bào xảm tre, ông Nhanh vẫn tiếp tục cải tiến để hoàn thiện. Trong 6 tháng đầu năm 2016 ông đã sản xuất và bán được 2 máy, giá bán gần 17 triệu đồng/chiếc, và tiếp tục sản xuất theo một số đơn đặt hàng. “Hiện giờ, tui vẫn tiếp tục cải tiến máy bào thêm giàn nâng để hoàn toàn tự động điều khiển dao bào lên xuống cho phù hợp với độ cong vênh của đốt tre” - ông Nhanh chia sẻ.
THU HIỀN