Tổng thống Cộng hòa Pháp - François Hollande - trao tặng Huân chương Bắc đẩu bội tinh hạng Nhất cho GS. Lê Kim Ngọc:
Bà là một nhà sinh vật học nổi tiếng thế giới, và hơn thế nữa...
Tối 6.9.2016, tại Tòa Tổng lãnh sự quán Pháp tại TP Hồ Chí Minh, Tổng thống Cộng hòa Pháp - François Hollande - đã trao tặng Huân chương hiệp sĩ Bắc đẩu Bội tinh cho GS. Lê Kim Ngọc - Chủ tịch Hội Giúp đỡ Trẻ em Việt Nam tại Pháp - vì những đóng góp lớn cho nền khoa học và trong công tác hỗ trợ trẻ em mồ côi. Dự lễ, về phía lãnh đạo tỉnh Bình Định có Phó Chủ tịch UBND tỉnh Trần Châu.
Tổng thống Cộng hòa Pháp - François Hollande - trao tặng Huân chương Bắc đẩu bội tinh hạng Nhất và chúc mừng GS. Lê Kim Ngọc. Ảnh: ICISE
GS. Lê Kim Ngọc sinh năm 1934, quê ở tỉnh Vĩnh Long. Phần lớn thời gian học trung học tại trường Marie Curie, bà từng chia sẻ đây như là một bước tiền định đưa bà đến sự nghiệp khoa học. Năm 1953, bà sang Pháp học tại Đại học Sorbonne (Paris); tốt nghiệp hạng ưu ngành khoa học tự nhiên và đỗ đầu toàn khóa 3 năm sau đó, rồi làm nghiên cứu sinh tại Trung tâm Quốc gia Nghiên cứu Khoa học (CNRS) của Pháp. Bà đã chọn lựa chuyên ngành thực vật học để làm luận án tiến sĩ của mình dưới sự hướng dẫn của GS. Pierre Chouard.
Cống hiến hết mình cho khoa học và giới trẻ
Nghiên cứu cơ bản là niềm đam mê trong đời GS. Lê Kim Ngọc. Danh sách các nghiên cứu khoa học trong sự nghiệp nghiên cứu của bà ở CNRS là vô vàn. GS. Trần Thanh Vân - Chủ tịch Hội Khoa học Gặp gỡ Việt Nam - phu quân của bà, cũng là một nhà khoa học có tên tuổi thừa nhận rằng số ấn phẩm khoa học của vợ gấp 100 lần của mình. Tên tuổi của bà được giới khoa học thế giới đánh giá cao với nhiều công trình nghiên cứu, đặc biệt là những thành tựu mang tính cách mạng trong khoa học với phương pháp “Lát mỏng tế bào” (Thin cell layer) nổi tiếng và các quy trình khám phá cho phép hoa lan nở hoa sau 1 năm tuổi thay vì 5 năm.
Từ trái sang: GS. Lê Kim Ngọc, Tổng thống François Hollande và GS. Trần Thanh Vân tại lễ trao Huân chương. Ảnh: ICISE
Phát biểu tại lễ trao Huân chương hiệp sĩ Bắc đẩu Bội tinh, Tổng thống François Hollande nhấn mạnh, GS. Lê Kim Ngọc là một nhà sinh vật học nổi tiếng thế giới, và hơn thế nữa. Bà là một tâm hồn tỏa sáng và một trái tim vàng. Bên trong con người Bà là một sự kết hợp giữa trí thông minh và một sức trẻ vĩnh hằng. Bà đã luôn dốc hết năng lượng vừa tĩnh lặng vừa bất khuất vào khoa học. Dù bà cũng đã có thể tự bằng lòng với đóa hoa tâm hồn, nhưng bà còn đi xa hơn: bà hướng đến những người khác. Việc bận tâm suy nghĩ làm sao để tạo lập một mối liên hệ, chia sẻ các ý tưởng đã đưa bà đến quyết định thành lập cùng chồng vào năm 1966 các chuỗi hội nghị “Gặp gỡ Moriond”; và đến nay đây vẫn là một địa chỉ gặp gỡ của giới khoa học. Hội nghị này quy tụ hàng trăm bài trình bày công bố kết quả khoa học vào tháng 3 hàng năm.
Gặp gỡ Moriond được ra đời từ một ý tưởng đơn giản là “tạo điều kiện cho sự trao đổi”. Trong tâm tư của người phụ nữ Việt nhỏ nhắn Lê Kim Ngọc, bà luôn muốn pha lẫn niềm vui và tri thức bằng cách tạo lập một khuôn khổ trong đó người tham dự có thể phát biểu một cách thoải mái. Một trong những nhà đồng tổ chức của bà nói rằng các thảo luận không chỉ diễn ra bên trong các phòng hội nghị mà còn diễn ra trên các đường trượt tuyết.
Nhưng tinh thần của Moriond trước hết chính là tinh thần của tuổi trẻ. Bà nói rằng những lần gặp gỡ đầu tiên trước sự kiện tháng 5.1968 đã mang một khía cạnh cách mạng bởi vì chính các nhà nghiên cứu trẻ đã trình bày các khám phá của mình trước những bậc đàn anh. Nó giúp mở đường cho các thế hệ đi sau tiếp bước, giúp thế hệ trẻ các điều kiện để thành công, để tự tạo con đường đi riêng của mình. Đó chính là sự nghiệp lớn lao nhất mà chúng ta phải hoàn thành.
Vợ chồng GS Trần Thanh Vân - Lê Kim Ngọc trong sự chung vui, chúc mừng của Phó Chủ tịch UBND tỉnh Trần Châu và GS. Ngô Bảo Châu. Ảnh: ICISE
Bà đã tiếp tục nối dài tinh thần này khi sáng lập các hội nghị Gặp gỡ Méribel và Gặp gỡ Blois. Với một mục tiêu, mang khám phá khoa học đến với nhiều người hơn bởi vì niềm tin sâu sắc nhất của bà là nếu không có tri thức thì thế giới không thể tiến bộ. Và trong công việc này, tất nhiên là bà không bao giờ quên Việt Nam.
Năm 1993, “Gặp gỡ Việt Nam” lần đầu tiên được tổ chức tại TP Hồ Chí Minh. Sau nhiều lần tổ chức, đến năm 2013, chương trình đã chính thức có một “điểm gặp gỡ” khoa học ổn định tại Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE)- tọa lạc trên dải đất ven biển rất đẹp của TP Quy Nhơn. Hàng năm, ICISE đón tiếp nhiều nhà khoa học đoạt giải Nobel, các nhà khoa học nổi tiếng thế giới, trong đó không thể không kể đến sự “hội tụ” của những nhà khoa học Việt Nam đã thành danh trong thế giới khoa học. Đặc biệt, tháng 7.2016 mới đây, cũng ngay tại ICISE đã diễn ra sự kiện khoa học cơ bản trong chương trình “Gặp gỡ Việt Nam” lần XII năm 2016 do hai Chính phủ Pháp và Việt Nam đồng bảo trợ.
Trong những sự thành công đi - về và trở lại của các nhà khoa học thế giới đến Việt Nam, giới khoa học không quên người đứng ta sáng lập và tổ chức - GS. Trần Thanh Vân và GS. Lê Kim Ngọc. “Nhân chuyến thăm này, chúng tôi muốn đặt các buổi gặp gỡ sinh viên vào trọng tâm của chính sách đối tác của chúng tôi với Việt Nam” - Tổng thống François Hollande phát biểu.
GS. Lê Kim Ngọc (bên phải) gặp gỡ người bạn khoa học - GS. Jerome Friedman (sinh năm 1930, quốc tịch Mỹ) - đoạt giải Nobel Vật lý năm 1990 - trong khuôn khổ “Gặp gỡ Việt Nam” năm 2016, diễn ra tại TP Quy Nhơn. Ảnh: T.H
Cũng chính vì giới trẻ mà GS. Lê Kim Ngọc đã tham gia vào tổ chức “Bàn tay nặn bột” để phổ biến phương pháp dạy khoa học đến tất cả bạn trẻ Việt Nam. Từ năm 1994, bà đã sáng lập học bổng Gặp gỡ Việt Nam; nhiều bạn trẻ nhận được học bổng đã vào học Trường Bách khoa Pháp. Nói một cách chính xác là nhờ vào sáng kiến của bà mà học bổng Vallet đã hình thành ở Việt Nam. Từ 15 năm nay, hơn 30.000 học sinh xuất sắc đến từ nhiều vùng khó khăn đã được trao học bổng này.
Tâm hồn nhân ái - tâm hồn khoa học
Cùng với khoa học, trong bài phát biểu của mình, Tổng thống Pháp đã đề cập đến mối quan tâm thứ hai trong đời GS. Lê Kim Ngọc - đó là bà đã luôn luôn chìa tay đến những người khốn khó nhất với một tâm hồn nhân ái. Và thật sự tâm hồn nhân ái chỉ là một với tâm hồn khoa học. Bà đã chứng minh rằng khoa học và lương tâm là như nhau: là cùng một tiến trình duy nhất.
Bà đã gặp GS. Trần Thanh Vân năm 1958 khi bán những tấm bưu thiếp cho một tổ chức giúp đỡ người Việt Nam. Năm 1970, bà đã sáng lập Hội “Giúp đỡ trẻ em Việt Nam - Aide à l Enfance du Vietnam” để cứu giúp các trẻ mồ côi. Việc làm này đến với Bà chỉ đơn giản là từ tấm lòng, với tâm nguyện để trẻ em được “sống tuổi thơ”.
Chuỗi các chương trình “Gặp gỡ Việt Nam” với sự có mặt của nhiều nhà khoa học nổi tiếng thế giới được tổ chức hàng năm tại TP Quy Nhơn. Ảnh: T.H
Để huy động được quỹ, GS. Lê Kim Ngọc đã để ra nhiều đêm để bán bưu thiếp, 2 USD mỗi tấm, được sáng tác bởi các họa sĩ Việt Nam danh tiếng. Năm 1971, 1 triệu tấm bưu thiếp đã được bán. Và các làng SOS mà bà đã góp công sáng lập đã là nơi trú ẩn yên bình, an ủi và hy vọng của hàng ngàn trẻ em.
Tổng thống François Hollande cho rằng, thế giới cần những bài học như bài học của cuộc đời GS. Lê Kim Ngọc. Bà đã mô tả niềm tin sâu sắc thúc đẩy rằng: “tiền bạc và danh dự có thể tan như mây như khói, chỉ lòng trắc ẩn và tình yêu thương tha nhân mới có giá trị vĩnh hằng”. Sự nghiệp, cuộc đời giáo sư là một minh chứng. Vì tấm lòng vượt thời gian của bà, vì sự xuất sắc trong công việc khoa học mà bà đã đã biết mang lại để giúp đỡ người khác, vì sự đóng góp của bà vào tình hữu nghị giữa nước Pháp và Việt Nam, tôi rất hạnh phúc khi trao tặng bà, với sự hiện diện của gia đình và người thân, trên mảnh đất mà bà đã sinh ra Huân chương hiệp sĩ Bắc đẩu Bội tinh này.
T.H