Đưa sản phẩm KH&CN vào đời sống: Cần rút ngắn quy trình, tăng hiệu quả
Sản phẩm khoa học và công nghệ (KH&CN) gặp khó khi thương mại hóa, thiếu đầu tư tiềm lực... đang là những trở ngại đối với hoạt động của Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN tỉnh (Sở KH&CN). Trong khi đó, đơn vị này đóng vai trò “cầu nối” chuyển giao tiến bộ KH&CN vào sản xuất và đời sống, góp phần thúc đẩy hoạt động KH&CN phát triển...
Khẳng định vai trò “cầu nối”
Năm 2011, mô hình ứng dụng chế phẩm sinh học Trichoderma trong thâm canh cây đậu phụng và cây ớt được triển khai tại tỉnh Bình Định. Đến nay, đã có 59 mô hình ứng dụng chế phẩm này trên cây đậu phụng và 14 mô hình ứng dụng trên cây ớt tại hầu hết các địa phương trong tỉnh; kỹ thuật sử dụng chế phẩm này đã được chuyển giao cho nông dân các địa phương. Hiện tại, ớt phát triển tốt, tỉ lệ sống tại các mô hình đạt trên 95%; tỉ lệ bệnh thối cổ rễ giảm đáng kể.
Nhiều sản phẩm nghiên cứu KH&CN của Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN tỉnh đã được đưa vào áp dụng hiệu quả trong sản xuất và đời sống.
- Trong ảnh: Trưng bày các sản phẩm nghiên cứu của Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN tỉnh.
Hoặc năm 2010, khi dự án nghiên cứu khoa học (NCKH) “Xây dựng mô hình nâng cao năng suất vườn điều cũ ở vùng duyên hải Nam Trung bộ” được triển khai tại Bình Định, chỉ vỏn vẹn 2 năm sau đã cho kết quả ngoài mong đợi, với mô hình 140 ha (2 vụ), năng suất bình quân đạt trên 10 tạ/ha. Thời điểm đó, năng suất điều trong mô hình cao hơn so với năng suất bình quân các năm trước 100%; lợi nhuận từ 3,1 triệu đồng tăng lên 14,3 triệu đồng/ha.
Ông Nguyễn Văn Trượng, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT, cho biết: “Đây là hai trong nhiều mô hình sản xuất nông nghiệp được ứng dụng và chuyển giao hiệu quả từ các đề tài NCKH của Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN tỉnh. Việc chuyển giao các mô hình từ kết quả NCKH ra cộng đồng không chỉ góp phần tăng năng suất, lợi nhuận, mà quan trọng hơn là làm thay đổi tập quán sản xuất nông nghiệp theo hướng bền vững hơn”.
Theo ông Huỳnh Xuân Trường, Giám đốc Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN tỉnh, từ năm 2005 đến nay, Trung tâm đã thực hiện hơn 15 dự án, đề tài NCKH, phần lớn tập trung vào lĩnh vực sản xuất nông nghiệp và xây dựng nông thôn. Bên cạnh đó, còn có các hoạt động tư vấn, chuyển giao ứng dụng công nghệ trong các lĩnh vực công nghệ sinh học, xử lý môi trường...
“Việc triển khai nghiên cứu và áp dụng các thành tựu KH&CN vào phục vụ sản xuất và đời sống thông qua việc thực hiện các đề tài, dự án nghiên cứu, ứng dụng tiến bộ KH&CN đã góp phần nâng cao hiệu quả của các đề tài, dự án; phục vụ đắc lực chương trình phát triển KT-XH của địa phương cũng như các vùng lân cận” - ông Trường nhận định.
Cần chuyển hướng
Dù vậy, trên thực tế, vai trò “cầu nối” trong việc chuyển giao tiến bộ KH&CN vào sản xuất và đời sống, góp phần thúc đẩy hoạt động KH&CN của Trung tâm Ứng dụng tiến bộ KH&CN tỉnh đang vướng nhiều lực cản.
Tại hoạt động giám sát liên quan đến hoạt động KH&CN đối với Trung tâm vào trung tuần tháng 9.2016, ông Võ Thăng Long, Trưởng Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh, cho rằng, trong 10 năm qua, kinh phí được đầu tư tiềm lực và NCKH cho Trung tâm là quá ít so với nhu cầu. Báo cáo từ đơn vị cho thấy, con số đầu tư tiềm lực cho Trung tâm từ năm 2005 đến nay khoảng 12 tỉ đồng. Trung tâm chưa được đầu tư đồng bộ, đầy đủ; trang thiết bị lạc hậu; trong khi nhân lực KH&CN còn thiếu và yếu. Trong khi đó, ngân sách đầu tư từ Trung ương và tỉnh cho hoạt động KH&CN lại thấp hơn nhiều so với kinh phí nằm trong chỉ tiêu.
Xét về mặt cơ học, hoạt động của Trung tâm hiện nay tương đối giống hoạt động của một doanh nghiệp (DN) sản xuất, kinh doanh, đó là phải lo đầu vào, lo hoạt động nội tại và đầu ra cho sản phẩm. Trong khi đó, mô hình này khác với DN nên gặp nhiều khó khăn.
Theo ông Huỳnh Xuân Trường, hoạt động xã hội hóa thực hiện các đề tài NCKH được Trung tâm đẩy mạnh. Cụ thể, trong hơn 40 tỉ đồng được đầu tư cho các dự án, đề tài nghiên cứu, có hơn 21 tỉ đồng được huy động từ các nguồn bên ngoài. Bên cạnh việc triển khai các đề tài nghiên cứu theo “đặt hàng” của Nhà nước để phục vụ đời sống, sản xuất trong tỉnh, Trung tâm đã nghiên cứu theo “đơn hàng” của các đơn vị bên ngoài và “thương mại hóa” thành công nhiều sản phẩm nghiên cứu…
Một thực tế là các đề tài NCKH mà Trung tâm thực hiện đều xuất phát từ nhu cầu của sản xuất và đời sống; khi nghiên cứu được triển khai thực nghiệm thành công, nhưng việc thương mại hóa sản phẩm và đưa vào áp dụng đại trà để đem lại hiệu quả kinh tế trên quy mô lớn lại gặp nhiều trở ngại. Dù đều là các sản phẩm KHCN mới, được đánh giá cao, nhưng do không đủ sức cạnh tranh với hàng ngoại và tâm lý e ngại của người tiêu dùng nên chưa có “đầu ra” ổn định.
Ông Huỳnh Xuân Trường xác định, trong lộ trình 2016 - 2020, Trung tâm sẽ dần chuyển sang tự chủ tài chính, giảm sự bao cấp của Nhà nước. Do vậy, việc đẩy mạnh thương mại hóa sản phẩm công nghệ là một trong những phương thức góp phần đẩy mạnh phát triển thị trường KH&CN và ứng dụng các thành tựu khoa học vào sản xuất và đời sống. Công tác nghiên cứu - ứng dụng cũng được đẩy mạnh để sản xuất ra các sản phẩm mới, đáp ứng yêu cầu thị trường; tiếp tục hoàn thiện các quy trình sản xuất đã có, đầu tư cơ sở vật chất - kỹ thuật nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Đồng thời, tập trung chuyển giao kết quả nghiên cứu KH&CN mới vào sản xuất và đời sống; phát triển mạnh nhiệm vụ hỗ trợ DN trong đổi mới công nghệ, cải tiến kỹ thuật.
Còn Phó Giám đốc Sở KH&CN Nguyễn Thị Kim Oanh chia sẻ: “Muốn Trung tâm hoạt động tốt hơn, hàng năm, Bộ KH&CN, Sở KH&CN cần có kế hoạch nghiên cứu ứng dụng tiến bộ KH&CN, kế hoạch nghiên cứu, thử nghiệm cho Trung tâm như các đơn vị sự nghiệp chuyên ngành khác, gắn với các chương trình KT-XH của địa phương”.
THU HIỀN