Chật vật thương mại hóa sản phẩm sáng tạo
Sáng tạo của nhà nông được “sinh ra” bởi những bức xúc từ thực tiễn và ứng dụng hiệu quả trong sản xuất; nhiều sản phẩm đã được đưa ra thị trường, nhưng chỉ có thể đi được bằng “con đường nhỏ”. Ðiều nhà nông sáng tạo cần là thương mại hóa “đứa con tinh thần” của mình, song đây là quãng đường rất dài và khó đi.
Đến nay, đã có nhiều sáng tạo của nhà nông được công nhận bằng những giải thưởng qua các hội thi sáng tạo nhà nông, sáng tạo KHKT… Những sáng tạo ấy có khi bị xem là “không giống ai” song đều xuất phát từ ước muốn cải thiện tình trạng lao động quá cực nhọc, năng suất thấp ở làng quê. Cách họ xử lý các nhu cầu, làm ra máy móc đều hướng đến tính hữu dụng, công năng phù hợp...
Máy dệt thảm của nông dân Nguyễn Kim Chính được ứng dụng hiệu quả tại cơ sở sản xuất của anh Võ Văn Dục.
Len lỏi vào thị trường
Năm 2014, anh Võ Văn Dục (ở xã Cát Trinh, huyện Phù Cát) đầu tư 28 triệu đồng mua 1 máy dệt thảm chùi chân từ “nhà nông sáng tạo” Nguyễn Kim Chính (ở xã Cát Nhơn, huyện Phù Cát). Bằng chiếc máy này, mỗi ngày anh dệt được khoảng 100 tấm thảm, với giá bán 6.000 đồng/tấm, sau khi trừ chi phí nhập vải vụn và thuê người làm, bình quân mỗi ngày anh Dục lãi hơn 300 ngàn đồng. Cơ sở của anh còn giải quyết việc làm cho 15 lao động bằng công việc nối vải vụn.
Mới đây, anh Dục “nâng cấp” cơ sở lên xưởng sản xuất. Anh Dục tính toán: “Với 1 máy chạy hết công suất, tôi chỉ có thể làm được 24.000 sản phẩm/năm. Đầu tư thêm máy, thêm 22 lao động, cơ sở có thể làm ra 225 ngàn sản phẩm/năm - gấp 10 lần hiện giờ. Đâu chỉ bớt sức lao động cực nhọc, tăng năng suất, việc đưa máy móc vào gia công hàng hóa cũng nâng cao chất lượng sản phẩm để mở rộng thị trường”.
Hồi sản phẩm máy bào xảm tre được giải nhất Hội thi Sáng tạo nhà nông cấp tỉnh năm 2013, Sở KH&CN và UBND huyện có hướng dẫn tôi làm hồ sơ đăng ký bảo hộ sở hữu, nhưng làm năm lần bảy lượt, đến nỗi chỉ cần nhìn bộ hồ sơ, thủ tục là tôi… sợ rồi! - ông Nguyễn Văn Nhanh
Chiếc máy dệt thảm là sáng chế mới nhất của nhà nông Nguyễn Kim Chính, được làm nên từ “đặt hàng” của một chủ cơ sở sản xuất thảm trong vùng, đến nay đã được nhiều cơ sở ứng dụng. Trước đó, giới kinh doanh máy móc cơ khí nông nghiệp trong và ngoài tỉnh nhiều người biết đến “hai lúa” Nguyễn Kim Chính với nhiều sáng tạo đã “đóng đinh” hiệu quả trong thực tế sản xuất như: Máy cắt lúa rải hàng, kéo cắt cành hái trái cây, máy bóc hạt điều, máy tuốt đậu phụng... Dù vậy, ông Chính cho rằng: “Cái khó nhất là các sản phẩm chưa thể đưa ra bán đại trà. Tôi chỉ muốn làm thế nào để có vốn đầu tư thiết bị công nghệ, sáng chế ra nhiều sản phẩm hơn nữa. Khi đó, giá thành của máy sẽ giảm và đưa ra “thương mại hóa” được”.
Nhiều nhà sáng chế không chuyên chưa thể thương mại hóa các sáng chế của mình, dù trên thực tế, sản phẩm của họ đã có thị trường nhất định. Nhà nông Nguyễn Văn Nhanh (ở xã Mỹ Châu, huyện Phù Mỹ) nghiên cứu ra chiếc máy bào xảm tre rất hữu hiệu. Dù đã bán được 2 máy, cùng một số đơn đặt hàng, nhưng ông Nhanh cho biết: “Khách hàng đặt máy chủ yếu là người quen, hoặc giới thiệu cho nhau; chứ tôi vẫn chưa sản xuất sản phẩm đại trà được. Khó nhất là sản phẩm của mình chưa có “tên”, giá bán đối với nông dân vẫn cao”.
Khó tiếp cận chính sách
Rõ ràng, tính mới, sáng tạo và hiệu quả kinh tế của các sáng chế của nhà nông đã được thừa nhận, nhưng vẫn còn rất khó khăn để những sáng chế này phát triển sâu rộng trên thị trường. Nhiều sáng chế đã đoạt giải cao tại các hội thi sáng tạo kỹ thuật nhưng vẫn có nguy cơ “mốc meo” khi không có cơ hội được sử dụng, đi vào cuộc sống. Trên thực tế, không phải nhà sáng chế nông dân nào cũng có cơ hội “chào bán” sáng chế, sản phẩm của mình tại các hội chợ công nghệ.
Nhìn nhận vấn đề này ở khía cạnh cơ quan quản lý, Phó Giám đốc Sở KH&CN Nguyễn Hữu Hà cho rằng: “Để sáng chế của người dân được “thương mại hóa” rất khó, đặc biệt là với các nhà sáng chế không chuyên. Nguyên nhân là các sáng chế này chưa được đăng ký bảo hộ; chủ nhân của nó cũng chưa có kinh nghiệm trong thuyết minh, bảo vệ cho sản phẩm của mình một khi được tung ra thị trường, nên khó khăn trong thuyết phục các nhà đầu tư. Còn một lý do khác là các sáng chế của nông dân chủ yếu phục vụ trực tiếp cho nhu cầu của nông dân, giá thành sản phẩm cũng là một “rào cản” khiến khả năng “thương mại hóa” không cao”.
Thể lệ của các cuộc thi sáng tạo nhà nông hay sáng tạo KHKT luôn đề cập đến vấn đề hỗ trợ đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ cho các sản phẩm sáng tạo đạt giải cao. Tuy nhiên, đến nay, vấn đề này hầu như chưa được quan tâm. Ông Nguyễn Văn Nhanh lý giải: “Hồi sản phẩm máy bào xảm tre được giải nhất Hội thi Sáng tạo nhà nông cấp tỉnh năm 2013, Sở KH&CN và UBND huyện có hướng dẫn tôi làm hồ sơ đăng ký bảo hộ sở hữu, nhưng làm năm lần bảy lượt, đến nỗi chỉ cần nhìn bộ hồ sơ, thủ tục là tôi… sợ rồi!”.
Ông Nguyễn Hữu Hà cũng thừa nhận, cơ chế, chính sách để hỗ trợ thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu thật ra không thiếu, nhưng để các nhà sáng chế nông dân tiếp cận và thực hiện thì còn nhiều trở ngại. Nông dân chưa được tiếp cận, tuyên truyền nhiều về các thủ tục đăng ký một cách đầy đủ; hồ sơ, thủ tục rất phức tạp, tốn kém và mất nhiều thời gian. Cũng chính vì thế, các sáng chế của nông dân ngay sau khi ra đời và tiếp cận thị trường rất dễ bị làm giả.
“Hiện tại, Hội Nông dân tỉnh đang xây dựng đề án giúp nông dân hoàn thiện và đăng ký bảo hộ với các giải pháp sáng tạo có tính khả thi cao. Sở KH&CN sẽ tiếp tục tuyên truyền và hỗ trợ các nhà sáng chế không chuyên hoàn thiện hồ sơ đăng ký bảo hộ, giới thiệu một số giải pháp có tính sáng tạo tham gia các hội chợ công nghệ thiết bị…” - ông Hà khẳng định.
THU HIỀN