“Vực dậy” danh trà Gò Loi
F Nhớ hương chè Gò Loi
F Hương chè Gò Loi
F Biệt dấu trà Cam Khổ
F Hồi sinh chè Gò Loi
F Hương trà Gò Lo
F Tường trình từ Gò Loi
Trà Gò Loi là đặc sản nổi tiếng một thời của huyện Hoài Ân. Trải qua nhiều biến cố và thăng trầm, danh trà này “vắng bóng” một thời gian dài trên thị trường. Vài năm trở lại đây, người dân và chính quyền địa phương đã bắt tay vực dậy trà Gò Loi.
Năm 1979, trên vùng trung du Hoài Ân, nông trường chè Gò Loi được thành lập. Phát triển đến nổi tiếng, rồi qua những thăng trầm đến năm 1998 nông trường giải thể, phần lớn diện tích cây trà được phá để trồng các loại cây khác. Bây giờ, mỗi năm người trồng trà Gò Loi ở Hoài Ân đưa ra thị trường khoảng 1 tấn sản phẩm trà khô với giá rất cao (300-400 ngàn đồng/kg), cũng không có để bán.
Vùng nguyên liệu sản xuất trà Gò Loi tại xã Ân Tường Tây.
Vang danh một thuở
Theo các hộ sản xuất trà Gò Loi tại Hoài Ân, tiêu chuẩn quan trọng để làm nên loại trà Gò Loi ngon nức tiếng là búp trà phải đạt 1 tôm 2 lá non. Chọn búp đinh (ngọn trên cùng của búp) ngắn, mập, chắc để khi sao xong sẽ cho đinh trà chắc, không bị vụn; nên hái vào buổi sáng sớm khi vừa tan sương nhưng chưa có nắng để trà có hàm lượng dinh dưỡng cao nhất. Trà Gò Loi chính hiệu phải là trà khi chế ra có màu vàng hơi đậm, vị chát tương đối dịu.
Trà Gò Loi đang được các hộ ở Hoài Ân chế biến bằng phương pháp thủ công và bằng máy. Ông Nguyễn Phước Cầu (thị trấn Tăng Bạt Hổ) - một trong những người “sành trà” và góp công khôi phục trà Gò Loi nhận định: Không đẹp hình như trà Thái Nguyên, cũng không đạt đến trình độ mốc cau- cánh đẹp như hoa cau và mốc trắng đều đặn như có tuyết bám vào, sắc nước cũng không vàng xanh bằng, nhưng vị đậm đà và độ ngọt của nước trà Gò Loi chính là đặc trưng làm cho nhiều người nhớ đến. “Trà Gò Loi là một sản phẩm vừa có thể đem lại hiệu quả kinh tế cao vừa là một đặc sản có giá trị văn hóa ẩm thực vùng miền. Nếu có điều kiện phát triển, trà Gò Loi sẽ góp phần làm tăng giá trị bản sắc không lẫn vào đâu của đất Bình Định” - ông Cầu khẳng định.
Còn ông Nguyễn Xuân Oanh - ở thôn Tân Thịnh, xã Ân Tường Tây, nguyên Trưởng phòng Kế hoạch của Nông trường chè Gò Loi, giờ là Chủ nhiệm Câu lạc bộ chè Gò Loi - cho biết: Trong khoảng thời gian từ năm 1985-1988, trà Gò Loi ở “đỉnh cao danh vọng”, diện tích trồng trà của nông trường khoảng 32 ha, chưa kể trồng tự phát trong dân. Rồi sau đó cây trà Gò Loi cũng chết dần theo sự giải thể của nông trường.
Chung tay vực dậy
Không muốn mất đi một danh trà, các đời lãnh đạo huyện Hoài Ân vẫn không thôi kế hoạch vực dậy loại cây trồng đặc sản này. Năm 2006, Trung tâm Khuyến nông tỉnh phối hợp với huyện Hoài Ân chọn cơ sở chế biến trà Gò Loi của ông Nguyễn Phước Cầu đưa lên tỉnh Lâm Đồng học tập mô hình ứng dụng KHKT, cải tiến công nghệ bằng thiết bị sấy trà kiểu lò quay thay vì phương pháp thủ công.
Gầy dựng được giống trà Gò Loi, năm 2012, Đảng bộ huyện Hoài Ân xác định phải khôi phục lại vùng nguyên liệu. Tiếp đến một trong những bước đi rất quan trọng là địa phương chi hẳn một khoản kinh phí để đăng ký bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp bằng nhãn hiệu chứng nhận cho sản phẩm.
Cuối tháng 10.2016, UBND huyện Hoài Ân phối hợp với Trung tâm Thông tin và Thống kê KH&CN (Sở KH&CN) tổ chức hội thảo nhãn hiệu chứng nhận “Trà Gò Loi”, với sự tham gia của đại diện các ngành cùng 28 hộ sản xuất trà Gò Loi trên địa bàn. Bà Nguyễn Thị Tình, Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin và Thống kê KH&CN, cho rằng, đây là hoạt động quan trọng để thống nhất các nội dung cần thiết hoàn thiện hồ sơ đề nghị Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ KH&CN) xác lập quyền sở hữu công nghiệp nhãn hiệu chứng nhận “Trà Gò Loi”, bao gồm: quy chế quản lý và sử dụng nhãn hiệu chứng nhận trà Gò Loi; bộ tiêu chuẩn cơ sở; quy trình sản xuất; bản đồ xác nhận địa danh vùng sản xuất và mẫu nhãn hiệu sản phẩm.
“Từ những vườn trà đơn lẻ trong dân, đến nay diện tích trà Gò Loi trên địa bàn huyện đã “gầy” lên được khoảng 25 ha. Để tiếp tục phát triển sâu rộng, việc tổ chức đăng ký quyền bảo hộ sở hữu công nghiệp nhãn hiệu chứng nhận cho trà Gò Loi là hết sức cần thiết” - ông Nguyễn Xuân Phong, Phó Chủ tịch UBND huyện Hoài Ân, nhận định.
Hoài Ân cũng đang triển khai đề án tái cơ cấu nông nghiệp cho các nông sản đặc trưng, và trà Gò Loi là một trong những ưu tiên. Theo đó, sẽ thực hiện hỗ trợ 100% về giống, 20% hệ thống tưới tiêu, điện nước và kỹ thuật cho các hộ dân. Vùng trồng trà nguyên liệu cũng không chỉ dừng ở xã Ân Tường Tây như bây giờ mà mở rộng ra nhiều xã… Ông Tăng Văn Trương, Trưởng trạm Khuyến nông huyện, cho biết trong năm tới dự án đầu tư cho vùng trồng nguyên liệu trà Gò Loi sẽ chính thức được khởi động.
Không chỉ các cơ quan nhà nước, người dân địa phương cũng chủ động vào cuộc. Năm 2014, Câu lạc bộ chè Gò Loi được thành lập tại xã Ân Tường Tây, với 28 hội viên nòng cốt đều là những công nhân của nông trường cũ. Huyện đã hỗ trợ cho các hội viên đào giếng nước, kéo đường dây điện; hỗ trợ vay vốn cho 4 hội viên…
“Các hộ còn lại tự đầu tư làm vùng nguyên liệu. Nếu đầu tư bài bản con số này ít ra cũng khoảng 150 triệu đồng/ha. Tất cả cũng vì niềm say mê muốn khôi phục lại một loại trà trứ danh của địa phương. Sau các chuyến học tập làm trà tại Thái Nguyên, tôi cũng đã kiến nghị thực hiện quy trình trồng và sản xuất trà sạch” - ông Nguyễn Xuân Oanh chia sẻ.
THU HIỀN