Sử dụng vốn ngân sách cho KH&CN: Lúng túng với kinh phí ít ỏi
Hiện nay, hoạt động KH&CN cấp huyện vẫn chưa thực sự phát triển được như kỳ vọng. Một trong những nguyên nhân quan trọng là nguồn kinh phí ít, trong khi cơ cấu chi ở các địa phương chưa thật sự hợp lý.
Từ năm 2013 đến nay, hàng năm, kinh phí cho hoạt động KH&CN được cấp về các địa phương gồm 2 nguồn: chi sự nghiệp KH&CN và chi 4% từ kinh phí đầu tư phát triển. Năm 2016, kinh phí từ nguồn chi sự nghiệp KH&CN cấp huyện là 3,04 tỉ đồng và nguồn chi từ 4% là 4,3 tỉ đồng. Nhưng con số này tương đối ít, địa phương cao nhất là TP Quy Nhơn cũng chưa đến 2 tỉ đồng, nơi thấp chưa đến 400 triệu đồng.
“Hụt hơi”
Trong buổi làm việc mới đây giữa Sở KH&CN với UBND huyện Tuy Phước, Phó Chủ tịch UBND huyện Trần Kỳ Quang cho biết, kinh phí phân bổ cho hoạt động KH&CN cơ sở năm 2016 là 578 triệu đồng, gồm nguồn chi sự nghiệp KH&CN 240 triệu đồng và chi đầu tư và phát triển là 338 triệu đồng. Tuy nhiên, địa phương này đã “tiết kiệm chi” 19% nên tổng kinh phí chỉ còn lại hơn 468 triệu đồng. Phần đánh giá chung cho những hạn chế của hoạt động KH&CN huyện Tuy Phước năm 2016 có nguyên nhân đến từ “nguồn kinh phí được bố trí thấp nên việc triển khai các ứng dụng tiến bộ KH&CN tập trung chủ yếu vào một số lĩnh vực, khó mở rộng sang các ngành nghề khác, một số mô hình ứng dụng hàm lượng KH&CN chưa cao”.
Ứng dụng công nghệ sinh học phòng bệnh thối cổ rễ trên cây trồng - mô hình nghiên cứu KH&CN từ nguồn ngân sách - đã được triển khai tại nhiều địa phương trong tỉnh.
Với TX An Nhơn, năm 2016, Phòng Kinh tế huyện được sử dụng 896 triệu đồng cho hoạt động KH&CN. Theo Trưởng phòng Phan Thanh Hòa, việc sử dụng kinh phí KH&CN tùy theo từng năm; có năm các cá nhân, đơn vị đăng ký nhiều đề tài nghiên cứu thì phân bổ không đủ. Còn ông Lê Minh Toán, Phó Chủ tịch UBND thị xã, cho hay, tồn tại lớn ở An Nhơn là đề tài nghiên cứu cấp thị xã, trước hết, năng lực của cán bộ làm công tác KHKT ở địa phương hạn chế; còn lại là kinh phí quá ít.
Đi sâu vào thực tế, ông Nguyễn Ngọc Hóa, Phó Trưởng phòng quản lý KH&CN cơ sở (Sở KH&CN), cho rằng: Kinh phí cho sự nghiệp KH&CN đều được các địa phương sử dụng hết, thậm chí còn quá ít, không thấm vào đâu. Trong khi một số địa phương phải bù thêm kinh phí cho KH&CN thì lại cũng có trường hợp bị “xén đầu xén đuôi” khoản đầu tư ít ỏi này. Việc thực hiện chủ trương xã hội hóa trong hoạt động nghiên cứu ứng dụng KH&CN lại chưa nhiều.
Theo ông Nguyễn Hữu Hà, Phó Giám đốc Sở KH&CN, giai đoạn 2011-2015 kinh phí đầu tư cho KH&CN hàng năm đều tăng (năm 2011 gần 20 tỉ đồng, đến năm 2015 gần 46 tỉ đồng). Theo quy định, nguồn kinh phí sự nghiệp KH&CN địa phương là 2% tổng chi ngân sách của địa phương hàng năm; tuy nhiên, những năm qua Bình Định chưa đảm bảo tỉ lệ này. Còn quy định kinh phí đầu tư phát triển hoạt động KH&CN cũng chiếm 4% nhưng phải đến vài năm gần đây, Bình Định mới được thực hiện. Chủ trương tăng cường đầu tư cho KH&CN đã có từ lâu, tuy nhiên đến khoảng năm 2013, UBND tỉnh mới có chủ trương phân bổ thêm 4% từ nguồn đầu tư phát triển của địa phương cho KH&CN.
Trước đây, có tình trạng nhiều địa phương trong tỉnh không sử dụng được hết kinh phí đầu tư cho hoạt động KH&CN, buộc phải trả lại. Năm 2016, tất cả các huyện, thị xã, thành phố trong tỉnh đều sử dụng hết kinh phí được phân bổ. Đồng thời, nhiều địa phương còn có nhu cầu phân bổ thêm cho hoạt động này.
Cần bổ sung vốn, điều chỉnh cơ cấu chi
Tuy đã được cấp ngân sách khá đều đặn và thông thoáng, nhiều địa phương còn được chi vượt mức, song vấn đề quản lý nguồn ngân sách cho nghiên cứu khoa học còn không ít bất cập.
Ông Hà thừa nhận, vẫn còn một số địa phương lúng túng để tiêu gói tiền ít ỏi đó, thể hiện qua việc xây dựng các kế hoạch và dự trù kinh phí cho hoạt động này. Kết quả kiểm tra hàng năm đều cho thấy, nhiều địa phương dùng tiền KH&CN để đầu tư vào công nghệ thông tin, trang bị văn phòng điện tử, bảng điện từ, máy vi tính, phần mềm... chủ yếu từ nguồn chi đầu tư phát triển KH&CN. Có địa phương sử dụng kinh phí sự nghiệp KH&CN đầu tư cho các mô hình khuyến nông (mô hình đã có quy trình kỹ thuật chuẩn và đã được áp dụng nhiều tại địa phương); số khác dành tỉ lệ kinh phí KH&CN chưa thật hợp lý như An Nhơn, Tây Sơn, Hoài Ân.
Để nguồn vốn này có hiệu quả hơn, đề nghị việc phân bổ kinh phí cho hoạt động KH&CN hàng năm nên giao cho Sở KH&CN thực hiện, như một số địa phương khác trong cả nước đã làm. Vì Sở KH&CN sẽ biết nhu cầu và tính hiệu quả của việc sử dụng nguồn kinh phí này tại các địa phương, từ đó điều chỉnh tỉ lệ hợp lý theo từng địa phương. Bên cạnh đó, tỉnh sẽ tổ chức nhiều lớp tập huấn, trong đó phổ biến đầy đủ các quy định về quản lý và sử dụng nguồn vốn KH&CN cho các địa phương, đặc biệt là lãnh đạo các huyện, thị xã, thành phố.
“Sở KH&CN sẽ thường xuyên hơn trong việc hướng dẫn các địa phương xây dựng kế hoạch và thực hiện các nội dung trong hoạt động KH&CN, đặc biệt là hướng dẫn xây dựng các quy chế quản lý các nhiệm vụ KH&CN tại các địa phương. Đồng thời, đề nghị bố trí nguồn kinh phí cho hoạt động KH&CN hàng năm tăng thêm để có thể giải quyết được những vấn đề lớn tại các địa phương, tránh tình trạng tiền đã ít mà còn phân bổ dàn trải” - ông Hà nhấn mạnh.
THU HIỀN