Ðể KH&CN tiếp cận sản xuất, đời sống: Cần tháo gỡ mọi “rào cản”
Dự hội nghị có Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam; lãnh đạo các bộ, ngành. Tại điểm cầu Bình Định, có Phó Chủ tịch UBND tỉnh Trần Châu; lãnh đạo các sở, ngành, đơn vị liên quan.
Các ý kiến ghi nhận tại hội nghị đều cho rằng, chủ trương của Đảng, Nhà nước lấy KH&CN làm động lực phát triển là hướng đi đúng đắn, nhưng việc triển khai lại chưa mang lại kết quả như mong muốn.
Không nên đầu tư dàn trải
Bộ trưởng Bộ KH&CN Chu Ngọc Anh cho biết, kết quả đáng ghi nhận nhất trong năm qua là hoạt động KH&CN đã có những bước tiến lớn, tham gia tích cực vào giải quyết các vấn đề KT-XH; bám sát, phục vụ trực tiếp cho các ngành, lĩnh vực trọng điểm, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp (DN)...
Tuy nhiên, Bộ trưởng Chu Ngọc Anh thẳng thắn nhìn nhận: “Nguồn kinh phí hạn hẹp đã làm hạn chế nguồn lực đầu tư “tới ngưỡng” cho các chương trình KH&CN. Cơ chế tài chính cho KH&CN dù được tháo gỡ, nhưng còn bất cập, chưa thu hút được nhiều nguồn lực xã hội và DN đầu tư. Chính sách trọng dụng cán bộ KH&CN chưa đủ mạnh để thu hút nhà khoa học trẻ, tài năng, nhà khoa học là người Việt Nam ở nước ngoài tham gia các nhiệm vụ KH&CN”.
Để phát triển KH&CN thành công, đội ngũ các nhà khoa học, nghiên cứu là một trong những nhân tố quan trọng.
- Trong ảnh: Các nhà khoa học trong tỉnh giới thiệu về những kết quả nghiên cứu tại một hoạt động trưng bày sản phẩm KH&CN.
Bình Định cũng không nằm ngoài bối cảnh chung đó. Dù các kết quả của hoạt động KH&CN đã đóng góp thiết thực vào sự phát triển KT-XH của tỉnh, nhưng năng lực nghiên cứu ứng dụng KH&CN của tỉnh còn rất hạn chế, xét cả về các công trình nghiên cứu ứng dụng lẫn khả năng tạo được những công nghệ hoàn chỉnh mang tính đột phá trên từng lĩnh vực.
“Hạn chế này ngoài nguyên nhân bắt nguồn từ sự nhận thức và quan tâm đến vai trò của KH&CN là động lực phát triển của một số lãnh đạo các cấp, ngành chưa đầy đủ, còn nằm ở tiềm lực KH&CN chúng ta yếu; lực lượng nghiên cứu KH&CN mỏng, thiếu chuyên gia giỏi. Trong khi đó, đầu tư kinh phí cho hoạt động khoa học, đổi mới công nghệ nhiều hạn chế” - Giám đốc Sở KH&CN Lê Công Nhường phân tích.
Nhân lực và kinh phí vốn là bài toán rất khó của hoạt động KH&CN nhiều năm qua. Năm 2016, ngân sách nhà nước dành cho hoạt động KH&CN cả nước chỉ chiếm khoảng 1,4%. Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến cho rằng: “Việc phân bổ kinh phí KH&CN vẫn dàn trải, nơi không có để làm, nơi thừa phải trả lại. Cách làm này cần thay đổi, phải phân bổ ngân sách theo hướng đầu tư trọng điểm và ưu tiên”.
Trong khi đó, yêu cầu về nguồn nhân lực xoáy vào cơ chế về tài chính làm động lực, khuyến khích và thu hút người tài cho KH&CN. Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Bế Xuân Trường lấy ví dụ về trường hợp Tập đoàn Viettel, xuất phát từ một công ty sản xuất, sửa chữa các sản phẩm vô tuyến điện, ngày nay đã trở thành một tập đoàn kinh tế hàng đầu Việt Nam. Đây là một điển hình trong việc coi trọng đào tạo nguồn nhân lực và đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng KH&CN.
Đừng “hành chính hóa” NCKH
Một trong những lĩnh vực mà KH&CN in đậm dấu ấn quá trình phát triển là sản xuất nông nghiệp. Đến nay, tỉ lệ áp dụng máy móc, thiết bị trong sản xuất nông nghiệp tăng 1-2% so với năm 2015; các tiến bộ KH&CN đã đóng góp 30%-40% tăng trưởng. Dù vậy, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Nguyễn Xuân Cường cho rằng, thủ tục hành chính cho nghiên cứu khoa học (NCKH) rất rườm rà là một trở ngại đáng kể. “Vì sao không “khoán” đến kết quả cuối cùng cho nhà khoa học với sự đánh giá độc lập của các chuyên gia, thay vì tính toán chi li như hiện nay” - ông Cường đặt vấn đề.
Nhiều ý kiến của các bộ, ngành và địa phương đồng quan điểm này và cho rằng, chính sách khuyến khích phát triển KH&CN cần phù hợp với DN và người dân, tránh phải qua nhiều cửa, nhiều lớp. Theo ông Lê Công Nhường, một trong những giải pháp để đưa KH&CN gắn kết, thúc đẩy sự phát triển của các ngành, lĩnh vực cần phải đổi mới tổ chức quản lý KH&CN theo hướng đẩy mạnh cơ chế “đặt hàng”, tuyển chọn thực hiện nhiệm vụ KH&CN, cơ chế khoán kinh phí đến sản phẩm cuối cùng.
Phát biểu tại hội nghị, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc dẫn chứng về xếp hạng chỉ số đổi mới sáng tạo của Việt Nam đạt mức tương đối, năng lực cạnh tranh xếp thứ 56, nhưng chỉ số sẵn sàng công nghệ đứng thứ 92/140 quốc gia, lãnh thổ. Bên cạnh đó, nghiên cứu đề tài thì nhiều, nhưng ứng dụng ít. Quản lý nhà nước trên một số mặt có tiến bộ, song vẫn chưa hết bất cập...
“6 yếu tố để phát triển KH&CN thành công, gồm: thể chế, cơ chế, môi trường; con người; nguồn lực; cơ sở hạ tầng; năng lực hội nhập và năng lực kiến tạo, quản trị của nhà nước về lĩnh vực KH&CN”.
Thủ tướng Chính phủ NGUYỄN XUÂN PHÚC
Khẳng định đầu tư cho KH&CN cần phải bám sát hơn nhu cầu thực tiễn KT-XH, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu nghiên cứu KH&CN phải gắn với thị trường đang và sẽ cần gì để đưa ra sản phẩm phù hợp. Đồng thời, bảo đảm năng lực thực thi pháp luật trong việc bảo vệ quyền tài sản, sở hữu trí tuệ để phát huy nội lực và tranh thủ ngoại lực...
Đi vào cụ thể, Thủ tướng gợi ý, trước cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, đòi hỏi Việt Nam phải đổi mới, kiến tạo lại nền hành chính để phát huy vai trò của KH&CN, nhất là con người và thể chế. Tinh thần chung là khai phóng mọi nguồn nhân lực sáng tạo. Việc tháo gỡ thể chế kìm hãm sự phát triển của KH&CN thì Bộ KH&CN phải đề xuất lên.
Đối với nguồn nhân lực, cần phải có môi trường cho nhà khoa học làm việc. “Hãy làm quen với tư duy quản lý khoa học chỉ dựa vào kết quả chứ không dựa vào quá trình. Đừng “hành chính hóa” NCKH. Đừng để các nhà khoa học phải lo... mua hóa đơn vất vả!” - Thủ tướng nhấn mạnh.
THU HIỀN