Ðổi mới công nghệ trong doanh nghiệp: Muộn còn hơn không
Ðược xem là điều kiện cần thiết để nâng cao chất lượng sản phẩm cũng như năng lực cạnh tranh, nhưng trên thực tế hoạt động đổi mới công nghệ (ÐMCN) trong doanh nghiệp (DN) trên địa bàn tỉnh diễn ra khá chậm chạp. Hiện phần lớn DN vẫn đang sử dụng công nghệ lạc hậu.
Lạc hậu mấy chục năm!
Trong Kế hoạch thực hiện Chương trình hành động của Tỉnh ủy thực hiện Nghị quyết Đại hội XII của Đảng và Nghị quyết Đại hội XIX Đảng bộ tỉnh về phát triển KH&CN tỉnh Bình Định giai đoạn 2016-2020 mới được UBND tỉnh ban hành vào đầu tháng 3.2017, mục tiêu tốc độ ĐMCN của các DN công nghiệp trên địa bàn tỉnh bình quân 12-15%/năm. Giám đốc Sở KH&CN Lê Công Nhường cho rằng, với tốc độ ĐMCN này, kỳ vọng trong 9 năm có thể thay đổi một thế hệ công nghệ, thiết bị cho một nhà máy. Còn như hiện nay, vẫn đang lạc hậu công nghệ đến mấy chục năm!
Nhiều dây chuyền công nghệ sản xuất dược phẩm hiện đại của Bidiphar được đầu tư từ nguồn vốn của DN, cùng các dự án, chương trình hỗ trợ ĐMCN của tỉnh và Trung ương.
Năm 2007, tỉnh đã “đặt hàng” Trung tâm Nghiên cứu và tư vấn về quản lý (Trường ĐH Bách khoa Hà Nội) điều tra đánh giá hiện trạng trình độ công nghệ, xây dựng cơ sở dữ liệu và định hướng giải pháp ĐMCN của các DN trên địa bàn tỉnh. Kết quả cho thấy, thời điểm đó, trình độ công nghệ của các DN chỉ ở mức trung bình.
Luật Thuế thu nhập DN đã quy định DN được trích đến 10% lợi nhuận trước thuế để lập Quỹ Phát triển KH&CN, nhưng hầu hết DN chưa quan tâm. Ông Nguyễn Hữu Hà cho rằng, chưa có chế tài đủ mạnh để buộc các DN phải đầu tư cho nghiên cứu, phát triển và ÐMCN nên tình hình ÐMCN tại DN diễn ra chậm chạp.
Trong khi đó, bà Phạm Thị Thanh Hương bày tỏ: “Số DN trích lập và sử dụng Quỹ này để thúc đẩy hoạt động KH&CN không nhiều có lẽ vì Quỹ thực sự chưa lớn và DN ngại ràng buộc khi sử dụng Quỹ. Riêng Bidiphar, chúng tôi mong muốn cho phép đưa mức trần trích lập Quỹ cao hơn nữa để giúp DN có nguồn tài chính đầu tư phát triển khoa học và ÐMCN”.
Dự án KH&CN hỗ trợ phát triển DN tỉnh Bình Định giai đoạn 2011-2015 tiến hành điều tra 110 DN để cho thấy một phần hiện trạng KH&CN trong lực lượng giữ vai trò quan trọng trong ứng dụng khoa học và ĐMCN. Cụ thể: có 47,2% số DN hợp tác điều tra có ứng dụng máy móc, thiết bị tự động hóa hoàn toàn, nhưng số lượng máy trên tổng số máy móc thiết bị của mỗi DN vẫn còn thấp, xuất xứ công nghệ chủ yếu từ Việt Nam, Đài Loan, Trung Quốc; 21% DN ứng dụng hệ thống quản lý chất lượng ISO 9001:2008 trong sản xuất, kinh doanh. Điều đáng nói, chỉ có 15% DN bố trí kinh phí ở mức trên 500 triệu đồng/năm cho hoạt động nghiên cứu khoa học, ĐMCN; dưới mức 500 triệu đồng/năm thì chưa đến một nửa số DN; trong khi số không có chi phí này chiếm tới 39%.
Đến nay, Bình Định có khoảng 5.400 DN trong nước và khoảng 100 DN, chi nhánh có vốn đầu tư nước ngoài. Đứng về phía cơ quan quản lý nhà nước, Phó Giám đốc Sở KH&CN Nguyễn Hữu Hà cho rằng, các DN trong tỉnh chưa “mặn mà” với ĐMCN. Một số DN có đầu tư, song cũng rất hạn chế, mang tính tự phát, chỉ tập trung tháo gỡ, cải tiến các khâu trong quá trình sản xuất mà rất ít đầu tư kỹ thuật công nghệ tạo sản phẩm mới có giá trị kinh tế cao, hay sản phẩm được sản xuất trên dây chuyền hiện đại. Vì thế, chưa tạo được sự phát triển về năng suất, chất lượng sản phẩm để tăng tính cạnh tranh trên thị trường.
Nhiều lực cản
Tuy nhiên, tìm hiểu từ phía các DN, nhiều ý kiến đều biết cái lợi của hoạt động ĐMCN, song muốn thực hiện thì rất khó. Năm 2016, Công ty cổ phần Dược - Trang thiết bị Y tế Bình Định (Bidiphar) được xếp hạng 3 trong Top 10 công ty sản xuất dược phẩm uy tín Việt Nam. Theo bà Phạm Thị Thanh Hương - Phó Tổng giám đốc Bidiphar, nhiều sản phẩm thuốc của đơn vị đã tạo được “chỗ đứng” vững chắc trên thị trường trong và ngoài nước. Đặc biệt, một số công nghệ Bidiphar đã đi tiên phong trong ngành Dược như đông khô, phân lập… Đến thời điểm này, Bidiphar nằm trong nhóm rất hiếm DN của tỉnh đầu tư mạnh, và là 1 trong 3 DN trên địa bàn tỉnh trích lập Quỹ Phát triển KH&CN làm “vốn mồi” cho hoạt động ĐMCN. Từ chuyển động tự thân này, nhiều dây chuyền công nghệ sản xuất dược phẩm hiện đại của Bidiphar đã được đầu tư ĐMCN từ vốn các chương trình, dự án của Trung ương và tỉnh.
Nhưng, nhìn ở một khía cạnh khác, bà Hương cũng cho rằng: “Khó khăn nhất với Bidiphar là chi phí đầu tư cho ĐMCN quá lớn. Thứ nữa, đầu tư công nghệ mới cần khả năng làm chủ công nghệ, hiện tại chúng ta đang thiếu nguồn nhân lực có trình độ cao trong một số lĩnh vực”.
Đây cũng là khó khăn chung của các DN trong tỉnh khi phần lớn DN đều rơi vào diện nhỏ và siêu nhỏ, trong số đó, DN sản xuất trực tiếp chiếm tỉ lệ rất thấp. Do quy mô nhỏ, tiềm lực tài chính hạn hẹp nên năng lực ĐMCN của các DN rất hạn chế. Còn các DN nhà nước do vẫn được bao cấp để phát triển sản xuất, kinh doanh nên ít quan tâm đến phát triển năng lực công nghệ lâu dài. Bên cạnh đó, nhiều DN cho rằng, các chính sách về hỗ trợ cải tiến, ĐMCN chưa thực sự hấp dẫn, rất khó tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, điều kiện khắt khe và còn nhiều bất cập, vướng mắc trong thực tế.
Ông Nguyễn Hữu Hà cũng thừa nhận thực tế là các chính sách của nhà nước chưa thực sự hấp dẫn, DN khó tiếp cận nguồn vốn ưu đãi và các nguồn hỗ trợ khác. Trong khi đó, các chính sách, chương trình, dự án riêng lẻ có hoạt động ĐMCN trong DN mà tỉnh và các ngành đã triển khai từ nhiều năm qua hoặc chưa đủ sức hút, hoặc chưa đến được với DN, vẫn tận dụng các trang thiết bị công nghệ cũ. Dù vậy, để ĐMCN thì chính DN cũng cần phải thay đổi tư duy đầu tư.
THU HIỀN