Ứng dụng GIS trong quy hoạch và quản lý đô thị: Nhiều rào cản
Việc áp dụng hệ thống thông tin địa lý (GIS) được xem là giải pháp nâng cao hiệu quả công tác thiết kế, công cụ đắc lực trong quản lý phát triển đô thị theo quy hoạch. Dù vậy, ứng dụng GIS tại Bình Ðịnh còn nhiều hạn chế, gần như “trắng” trong lĩnh vực quy hoạch và quản lý xây dựng.
Hỗ trợ đắc lực trong quản lý
Công nghệ tiên tiến này đã được Việt Nam ứng dụng khoảng 20 năm trước. Tiến sĩ Ngô Anh Tú - giảng viên bộ môn Địa chính - Bản đồ thuộc Khoa Địa lý - Địa chính (Trường ĐH Quy Nhơn) cho biết, GIS là công nghệ kết hợp giữa yếu tố địa lý và thông tin. Đây cũng là công nghệ kết hợp nhiều loại hình công nghệ khác nhau như viễn thám, bản đồ trợ giúp và đồ họa trên máy tính. Ưu điểm nổi trội của GIS là gắn kết thông tin, kể cả yếu tố không gian để phục vụ phân tích và truy cập theo yêu cầu. Đặc biệt, với khả năng phân tích, GIS là công cụ trợ giúp đắc lực trong nhiều lĩnh vực: nông nghiệp, giao thông, địa chính, quy hoạch xây dựng, môi trường, y tế, giáo dục.
Phòng Hạ tầng kỹ thuật - Sở Xây dựng là nơi ứng dụng ArcGIS.
Tại Bình Định, GIS đã được ứng dụng trên một số lĩnh vực của các ngành: NN&PTNT, GT-VT, KH&CN… Trong đó, Chi cục Thủy lợi (thuộc Sở NN&PTNT) ứng dụng hiệu quả ArcGIS - một trong những phần mềm của công nghệ GIS. Ông Lê Hùng Vinh - cán bộ kỹ thuật của Chi cục, chia sẻ: “Trước đây, tôi mất nhiều thời gian khi cập nhật, phân tích, lưu trữ và truy xuất số liệu về tuyến đê Đông. Nhưng từ khi sử dụng ArcGIS, việc quản lý trở nên đơn giản hơn; công tác lập kế hoạch, báo cáo khoa học nhanh chóng và chính xác; phục vụ hiệu quả yêu cầu chỉ đạo điều hành mọi lúc mọi nơi”.
ArcGIS hiện cũng đang được sử dụng tại Văn phòng Thường trực Ban chỉ huy Phòng chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn tỉnh. Theo ông Nguyễn Tường Vĩ - cán bộ Văn phòng, ArcGIS có khả năng quản lý dữ liệu lớn, tạo cơ sở dữ liệu theo thời gian trên cơ sở thừa kế những gì đã có trước đây và kết hợp được với Google Earth để đưa ra thông tin chính xác hơn.
Trong lĩnh vực quy hoạch và quản lý xây dựng, ArcGIS giúp đổi mới, nâng cao hiệu quả thiết kế, hỗ trợ cho quản lý phát triển theo quy hoạch đắc lực hơn AutoCad bởi hình ảnh được hiển thị ở dạng 3 chiều, giúp dễ hình dung bản vẽ, sơ đồ hiện trạng trên mặt phẳng 2 chiều. Ngoài ra, ArcGIS còn cho phép chia sẻ trực tuyến, bất kỳ ai cũng có thể mở ra xem và cập nhật thông tin.
Nhiều rào cản
Dù có nhiều ưu điểm, nhưng ứng dụng GIS tại tỉnh ta đến nay vẫn còn khiêm tốn. Theo tiến sĩ Ngô Anh Tú, để ứng dụng công nghệ này đòi hỏi phải hội đủ 5 thành phần: phần cứng, phần mềm, dữ liệu, con người và mạng. Nhưng trên thực tế, rất khó đáp ứng được các yêu cầu này.
Phần mềm ArcGIS rất “kén” máy tính, đòi hỏi máy phải có cấu hình mạnh mới chạy được và phí bản quyền khá cao. Khó khăn tiếp theo là cơ sở dữ liệu hiện nay không đồng bộ, chưa chuẩn hóa và thiếu tính liên kết liên ngành dẫn đến thông tin vừa rời rạc vừa chồng chéo. Hiện vẫn chưa có trung tâm tích hợp dữ liệu cũng như mô hình và cơ chế vận hành hệ thống, khiến các đơn vị khó tận dụng được cơ sở dữ liệu của nhau. Ngoài ra, còn rất nhiều rào cản về số liệu thống kê không đầy đủ chi tiết; thiếu thông tin về hiện trạng phát triển đô thị như địa hình, địa chất, hạ tầng kỹ thuật và xã hội, mô hình số độ cao…
Ngay với Sở Xây dựng, ArcGIS cũng chỉ mới thí điểm tại Phòng Hạ tầng kỹ thuật. Ông Nguyễn Đình Hòa, chuyên viên Phòng Hạ tầng kỹ thuật, cho biết: “Từ cấp huyện trở xuống đến nay vẫn chưa có cơ sở dữ liệu nền; báo cáo số liệu cho Sở Xây dựng cũng chưa chi tiết và đúng chuẩn. Riêng TP Quy Nhơn đã có cơ sở dữ liệu nền lớp nhà dân, nhưng vẫn thiếu thông tin chi tiết khác”.
Xét về yếu tố nhân lực ứng dụng, GIS yêu cầu người xây dựng, sử dụng công nghệ này phải có kiến thức chuyên ngành, chuyên sâu, đặc biệt cần am hiểu kiến thức địa lý; tuy nhiên, phần lớn cán bộ quản lý hiện đều đang kiêm nhiệm. Còn với khía cạnh liên kết mạng để chia sẻ thông tin, còn nhiều hạn chế. Có dự án, đơn vị vận hành sử dụng không được trực tiếp tham gia xây dựng sản phẩm GIS, nên khi tiếp nhận sản phẩm thì sử dụng không đạt hiệu quả như mong muốn.
“Để tăng cường hiệu quả ứng dụng công nghệ này, cần xây dựng hướng tiếp cận hệ thống, bài bản; xây dựng cơ chế để các cơ quan, đơn vị đồng loạt ứng dụng GIS nhằm chuẩn hóa dữ liệu. Đồng thời, nên có một trung tâm điều hành, phối hợp và chia sẻ thông tin liên ngành để kết nối các đơn vị với nhau. Người xây dựng và sử dụng công nghệ này phải chuyên trách, bởi đây là nhân tố quan trọng quyết định thành công của ứng dụng GIS” - ông Tú nhấn mạnh.
TỐ UYÊN