Giữ gìn và phát triển các sản phẩm đặc trưng: Tăng cường thực hiện bảo hộ nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý
Bình Ðịnh có nhiều làng nghề thủ công truyền thống, nhiều đặc sản nổi tiếng như: Rượu Bàu Ðá, bún Song Thằn, bánh tráng nước dừa Tam Quan, nem chợ Huyện, chả cá Quy Nhơn, nón lá Gò Găng, bánh ít lá gai… Tuy nhiên, nhiều sản phẩm đặc trưng chỉ được biết đến qua đánh giá của người tiêu dùng, qua truyền thông, truyền khẩu, mà thiếu sự công nhận chính thức và bảo hộ pháp lý làm cơ sở vững chắc cho việc gìn giữ và phát triển sản phẩm.
Kiệu Phù Mỹ được cấp bảo hộ SHTT bằng nhãn hiệu chứng nhận. Ảnh: HOA KHÁ
Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, nhiều đặc sản Bình Định vẫn giữ được vị trí vững chắc trong đời sống văn hóa của người dân địa phương. Đối với người dân Bình Định, làm nghề truyền thống không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa của địa phương.
Theo quy hoạch của tỉnh, đến năm 2020 đầu tư phát triển 36 làng nghề toàn tỉnh theo tiêu chí quy định, phấn đấu đến năm 2030 có thêm 14 làng nghề đạt chuẩn, nâng tổng số làng nghề đạt chuẩn lên 50 làng nghề. Để tăng cường giá trị và sức cạnh tranh cho các sản phẩm đặc trưng trên địa bàn tỉnh, bên cạnh thực hiện các biện pháp cần thiết, việc xây dựng, phát triển nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm đặc trưng là rất cần thiết.
Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) đối với các sản phẩm đặc trưng có hiệu quả sẽ tạo lợi ích kinh tế cho tất cả các mắt xích tham gia quy trình sản xuất, lưu thông, tiêu dùng sản phẩm mang địa danh. Ðặc biệt, việc bảo hộ quyền SHTT có vai trò và ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn, phát triển sản xuất đặc sản; phát triển ngành nghề truyền thống; hạn chế di dân tự do về thành thị; bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và bảo vệ quyền lợi người sản xuất, kinh doanh.
Bảo hộ quyền SHTT tạo công cụ pháp lý để nhà sản xuất chống lại các hành vi giả mạo, từ đó nhà sản xuất có thể gia tăng giá trị cho sản phẩm của mình. Một khi người tiêu dùng biết chắc chắn hàng hóa định mua là sản phẩm thật sự được bảo đảm về nguồn gốc, họ sẵn sàng trả giá cao cho sản phẩm đó. Tuy nhiên, để có được điều đó cũng đòi hỏi bản thân các nhà sản xuất phải tự hoàn thiện và bảo đảm quy trình sản xuất, kinh doanh sản phẩm để có thể đưa ra thị trường các sản phẩm có chất lượng ổn định, có nguồn gốc rõ ràng.
Về mặt chiến lược, nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý gắn với địa danh có nhiều tác dụng kinh doanh mạnh mẽ. Tầm cỡ của những đặc sản địa phương có thể được nâng lên trong con mắt người tiêu dùng khi một cộng đồng người địa phương và các thành viên của cộng đồng được hưởng độc quyền để sử dụng một địa danh riêng biệt.
Ngoài ra, bảo hộ quyền SHTT cho sản phẩm đặc trưng mang địa danh có thể bổ sung cho sản phẩm khả năng marketing rất năng động; đặc biệt khi chất lượng làm nên sự nổi tiếng của một vùng được bảo hộ thực sự bằng kinh nghiệm của người sử dụng qua thời gian, vì địa danh vốn dĩ thuộc sở hữu tập thể nên chúng là công cụ tuyệt vời đối với sự phát triển kinh tế khu vực và kinh tế dựa trên cộng đồng.
Ngoài việc tạo danh tiếng và nâng được giá của sản phẩm trên thương trường, việc bảo hộ nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý còn giúp thu hút đầu tư và quảng bá du lịch cho vùng có sản phẩm đặc trưng đó. Có 3 hình thức bảo hộ có thể áp dụng đối với các sản phẩm đặc trưng mang địa danh: Nhãn hiệu tập thể; nhãn hiệu chứng nhận; chỉ dẫn địa lý.
Trong những năm qua, tỉnh ta đã quan tâm đến việc phát triển tài sản trí tuệ cho các sản phẩm đặc trưng của địa phương. Tính đến tháng 6.2017, ngành chức năng của tỉnh đã hỗ trợ thành công 10 nhãn hiệu tập thể và 7 nhãn hiệu chứng nhận đã được cấp văn bằng. Tuy nhiên, số lượng này chưa tương xứng, trong thời gian đến, cần tiếp tục thực hiện các bước hỗ trợ quản lý, phát triển và thực thi quyền SHTT đối với các nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý cho các sản phẩm đặc trưng của địa phương sau khi Cục SHTT cấp văn bằng bảo hộ.
Cần đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền, phổ biến kiến thức về SHTT; nâng cao nhận thức của các doanh nghiệp, hộ sản xuất về ý nghĩa và tầm quan trọng của SHTT. Thay đổi cách tiếp cận và lựa chọn những sản phẩm thực sự tiêu biểu trên địa bàn tỉnh nhằm đẩy mạnh việc triển khai bảo hộ và thương mại hóa tài sản trí tuệ. Tuyển chọn sản phẩm hỗ trợ đảm bảo lựa chọn đơn vị chủ sở hữu, phối hợp thực hiện có hiệu quả.
NGUYỄN VĂN DŨNG (Trung tâm Thông tin và Thống kê KH&CN tỉnh)