Khởi động Nhóm Vật lý Neutrino Việt Nam: Khởi đầu của hy vọng
Ngày 17.7, tại Trung tâm Quốc tế Khoa học và Giáo dục liên ngành (ICISE) đã diễn ra Lễ ký kết và khởi động Nhóm Vật lý Neutrino Việt Nam (Viện Nghiên cứu khoa học và giáo dục liên ngành (IFIRSE), trực thuộc Trung tâm ICISE). GS. Tsuyoshi Nakaya, Trường ÐH Kyoto (Nhật Bản) - Trưởng nhóm, đã dành cho PV Báo Bình Ðịnh một cuộc trao đổi xung quanh sự kiện này.
Các nhà khoa học Nhật Bản, lãnh đạo UBND tỉnh và Trường ĐH Quy Nhơn làm lễ gắn bảng Nhóm Vật lý Neutrino Việt Nam tại văn phòng làm việc của nhóm ở ICISE. Ảnh: VĂN LƯU
GS. Tsuyoshi Nakaya cho biết, theo biên bản hợp tác với Hội Gặp gỡ Việt Nam, nhóm các nhà khoa học Nhật Bản (GS. Tsuyoshi Nakaya, GS. Yuichi Oyama, GS. Makoto Miura và GS. Atsumu Suzuki - gọi tắt là NOMS group) sẽ cố vấn cho Nhóm Vật lý Neutrino Việt Nam làm việc trong các hợp tác quốc tế về vật lý neutrino, giúp IFIRSE đào tạo nhân lực cho nhóm nghiên cứu bằng cách phối hợp với Hội Gặp gỡ Việt Nam tổ chức hàng năm các hội nghị và hội thảo quốc tế, các khóa đào tạo ngắn hạn trong lĩnh vực này; tạo điều kiện cho các thành viên của Nhóm Vật lý Neutrino Việt Nam sử dụng các cơ sở vật chất trong thời gian ở Nhật Bản để phục vụ nghiên cứu...
Hội Gặp gỡ Việt Nam, NOMS group, lãnh đạo UBND tỉnh, Trường ĐH Quy Nhơn ký biên bản hợp tác và khởi động Nhóm Vật lý Neutrino Việt Nam. Ảnh: THU HIỀN
* Với vai trò là Trưởng Nhóm Vật lý Neutrino Việt Nam, giáo sư có thể cho biết các nội dung hoạt động của nhóm?
Neutrino là một hạt vô cùng nhỏ với khối lượng rất bé và không có diện tích. Neutrino có khối lượng lần đầu tiên được phát hiện bởi một thí nghiệm ở Nhật Bản có tên là Super-Kamiokande vào năm 1998. Cùng với phát hiện này, GS. Takaaki Kajita đã đoạt giải Nobel Vật lý năm 2015, và ông cũng đến Việt Nam dự Gặp gỡ Việt Nam vào năm 2016. GS. Tsuyoshi Nakaya đang cùng làm việc với GS. Takaaki Kajita trong các nghiên cứu về neutrino.
- Các vấn đề về neutrino mang tính phổ quát trên toàn thế giới. Nhiều cộng tác viên quốc tế đã tham gia thí nghiệm nghiên cứu neutrino ở Nhật Bản. Thí nghiệm T2K - thí nghiệm mà tôi hiện là phát ngôn viên, có khoảng 500 cộng tác viên, và trong số đó chỉ có khoảng 100 nhà khoa học người Nhật. Trong tương lai, chúng tôi hi vọng Nhóm Neutrino Việt Nam sẽ tham gia các thí nghiệm neutrino ở Nhật Bản. Tôi rất chờ đợi để cùng làm việc với các nhà khoa học Việt Nam, những người bạn của chúng tôi, những người tuyệt vời và thực sự năng động.
Chúng tôi có một nhà khoa học Vật lý người Việt là TS. Nguyễn Thị Hồng Vân bắt đầu làm việc trong các thí nghiệm Vật lý Neutrino quốc tế (T2K và Super-Kamiokande) được đặt ở Nhật Bản. Để đào tạo nguồn nhân lực cho thế hệ tiếp theo, chúng tôi đã tổ chức lớp học tại Việt Nam về neutrino. Trong tương lai, khi chúng tôi có thêm các nghiên cứu sinh và nghiên cứu viên đã có bằng tiến sĩ, chúng tôi sẽ tiến hành các phân tích số liệu ở các thí nghiệm T2K và Super-Kamiokande để nghiên cứu hiện tượng chuyển hóa neutrino.
GS. Trần Thanh Vân (bìa phải) trao đổi cùng GS. Tsuyoshi Nakaya - Trưởng nhóm Vật lý Neutrino Việt Nam (đứng giữa) và TS. Nguyễn Thị Hồng Vân (bìa trái). Ảnh: VĂN LƯU
Lớp học mùa hè neutrino đang diễn ra tại ICISE, do các thành viên của nhóm Vật lý Neutrino tại IFIRSE tổ chức, dưới sự bảo trợ của Hội Gặp gỡ Việt Nam, nhằm mục đích giới thiệu neutrino đến sinh viên và các nhà khoa học trẻ Việt Nam. Và, chúng tôi hy vọng sẽ tìm được 2 sinh viên Việt Nam tham gia nhóm Vật lý Neutrino từ mùa thu năm nay. Các bạn sinh viên của nhóm sẽ trực tiếp làm việc với các thí nghiệm quốc tế được đặt ở Nhật Bản dưới sự hướng dẫn của các giáo sư Nhật Bản. Ngoài ra, để hỗ trợ và tư vấn cho các hoạt động khoa học của nhóm, Hội đồng cố vấn khoa học quốc tế cũng được thành lập.
* Thưa giáo sư, vì sao các nhà khoa học hàng đầu về lĩnh vực nghiên cứu neutrino của Nhật Bản lại chọn ICISE - trung tâm mới được thành lập tại TP Quy Nhơn, để đỡ đầu thành lập nhóm nghiên cứu thực nghiệm neutrino đầu tiên tại Việt Nam?
"Sự ra đời của Nhóm Vật lý Neutrino Việt Nam là một việc rất khó khăn, nhưng lại có nền tảng vững chắc từ sự cộng tác nhiệt tình của các nhà khoa học Nhật Bản, của các nhà khoa học trẻ Việt Nam và sự hỗ trợ nhiệt tình của lãnh đạo tỉnh Bình Ðịnh, cùng các sở, ngành và Trường ÐH Quy Nhơn"
GS.TRẦN THANH VÂN - Chủ tịch Hội Gặp gỡ Việt Nam
- GS. Trần Thanh Vân (Chủ tịch Hội Gặp gỡ Việt Nam) đã rất nỗ lực để đưa ICISE trở thành một trung tâm khoa học tầm cỡ quốc tế và là điểm đến của rất nhiều nhà khoa học thế giới. Vì vậy, cũng là tự nhiên khi chúng tôi bắt đầu nhóm thực nghiệm neutrino đầu tiên của Việt Nam ở đây và sẽ tham gia các hợp tác quốc tế trong tương lai.
* Giáo sư hiện đang công tác tại Trường ĐH Kyoto (Nhật Bản), vậy việc hỗ trợ với vai trò là Trưởng Nhóm Vật lý Neutrino Việt Nam của ông sẽ được thực hiện như thế nào?
- Tôi sẽ hỗ trợ Nhóm Vật lý Neutrino Việt Nam nhiều nhất có thể. Tuy nhiên, thời gian và năng lượng của tôi cũng có hạn. Vì vậy, tôi đã tìm đến sự giúp đỡ từ các viện nghiên cứu khác của Nhật Bản (bao gồm Trung tâm Nghiên cứu máy gia tốc năng lượng cao KEK, Viện Nghiên cứu về tia vũ trụ ICRR và ĐH Kobe) và tạo ra một nhóm các nhà khoa học hỗ trợ từ Nhật Bản.
Ngoài ra, chúng tôi cũng có một hội đồng cố vấn quốc tế để hỗ trợ và định hướng cho các hoạt động nghiên cứu của nhóm.
* Điều mà ông kỳ vọng ở Nhóm Vật lý Neutrino Việt Nam là gì, thưa giáo sư? Cơ hội nào cho các nhà nghiên cứu và khoa học trẻ của Việt Nam qua sự kiện này?
- Nhóm sẽ bắt đầu như một nhóm nhỏ với sự giúp đỡ từ các giáo sư đến từ Nhật Bản, hợp tác với một số thí nghiệm quốc tế về neutrino lớn trên thế giới được đặt tại Nhật Bản. Trong 3 - 5 năm đầu, công việc của nhóm sẽ tập trung chủ yếu vào phân tích số liệu thực nghiệm và tham gia các chương trình mô phỏng thí nghiệm. Kế hoạch xa hơn, nhóm sẽ mở rộng số lượng thành viên và xây dựng phòng thí nghiệm cùng với các máy đo được đặt ở ICISE. Mục tiêu trong 5-10 năm, Việt Nam sẽ có một nhóm hoạt động độc lập, bao gồm các nhà vật lý trong nước và nước ngoài, tham gia vào các thí nghiệm lớn trên thế giới.
* Giáo sư có thể chia sẻ thêm một số suy nghĩ về sự kiện này?
- Ấn tượng đầu tiên là năng lượng, khát vọng và các hoạt động của sinh viên và các nhà khoa học Việt Nam. Tôi cũng đánh giá rất cao sự hỗ trợ mạnh mẽ từ tỉnh Bình Định và ICISE. Tôi tin rằng, dự án Nhóm Vật lý Neutrino của chúng ta sẽ rất thành công.
* Xin cảm ơn giáo sư!
"Cùng với Nhóm Vật lý lý thuyết đã ra đời tháng 10.2016, Nhóm Vật lý Neutrino Việt Nam là trụ cột thứ hai để hình thành nên khu nghiên cứu Vật lý tại IFIRSE. Ðây là những khởi động cho một chương trình mới, hợp tác giữa tỉnh Bình Ðịnh với GS. Trần Thanh Vân, Hội Gặp gỡ Việt Nam và các nhà khoa học trên thế giới, biến ý tưởng ban đầu của một số nhà khoa học đoạt giải Nobel về việc đưa Quy Nhơn trở thành một nơi nghiên cứu khoa học, chứ không chỉ là nơi tổ chức các hội nghị khoa học quốc tế thường niên như lâu nay, thành sự thật. Bình Ðịnh cam kết nỗ lực hết sức mình để biến nơi đây thành điểm đến, “ngôi nhà chung” của các nhà nghiên cứu khoa học trên khắp thế giới".
Chủ tịch UBND tỉnh HỒ QUỐC DŨNG
THU HIỀN (Thực hiện)