Xây dựng thương hiệu “Cá ngừ đại dương Bình Ðịnh”: Chất lượng cá sau khai thác là yếu tố quyết định
Là sản phẩm có giá trị kinh tế cao, thị trường tiêu thụ lớn và còn nhiều dư địa cho phép phát triển khai thác, cá ngừ đại dương được UBND tỉnh đăng ký là mặt hàng nông sản chủ lực và đang xúc tiến hồ sơ đăng ký nhãn hiệu chứng nhận. Tuy nhiên, vấn đề quan trọng là làm thế nào để đảm bảo chất lượng cá ngừ đại dương sau khi đánh bắt.
Chế biến cá ngừ đại dương đông lạnh tại Công ty CP Thủy sản Bình Định.
Bình Định hiện có khoảng 3.850 tàu khai thác xa bờ, trong đó có nhiều tàu khai thác cá ngừ đại dương. Sản lượng cá ngừ đại dương toàn tỉnh đạt 9.000 - 10.000 tấn/năm, chiếm hơn 50% tổng sản lượng khai thác của cả nước. Tuy nhiên…
Có “tiếng” nhưng chưa có... “miếng”
Theo ông Trần Văn Phúc, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT, nhằm nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm cá ngừ đại dương, năm 2014, Bộ NN&PTNT phê duyệt thực hiện Đề án “Thí điểm tổ chức khai thác, thu mua, chế biến, tiêu thụ cá ngừ theo chuỗi” dưới sự hỗ trợ thiết bị của Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA). Đề án được thực hiện thí điểm tại 3 tỉnh: Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa từ năm 2015 - 2020.
Cá ngừ đại dương do ngư dân Bình Định đánh bắt được.
Chỉ riêng năm 2016, tỉnh Bình Định tổ chức 12 chuyến biển cho 25 tàu cá tham gia khai thác theo công nghệ Nhật Bản, đã đánh bắt được 5.147 con cá ngừ đại dương với tổng trọng lượng gần 208 ngàn kg, nhưng chỉ đưa sang Nhật Bản được 28 con (1.225 kg) để bán đấu giá (chiếm 0,6% trọng lượng khai thác). “Số lượng cá ngừ đạt chất lượng để xuất khẩu sang Nhật Bản chưa nhiều nên chưa tăng giá trị, tạo thu nhập cao hơn cho ngư dân. Hơn nữa, chi phí lưu kho, vận chuyển, bán đấu giá… tại Nhật Bản rất cao nên doanh nghiệp không có lãi mà chỉ mới xây dựng thương hiệu cho cá ngừ Việt Nam tại Nhật Bản”, ông Phúc cho hay.
Đi vào thực tế, đóng vai trò then chốt là doanh nghiệp làm cầu nối đưa sản phẩm cá ngừ đại dương sang thị trường các nước, bà Cao Thị Kim Lan, Giám đốc Công ty CP Thủy sản Bình Định, nêu thực trạng: “Hiện nay, có đến 99,5% sản phẩm cá ngừ đại dương phi lê đông lạnh xuất đi các thị trường Mỹ, châu Âu, Trung Đông và một số nước châu Á; riêng tỉ lệ cá tươi xuất đi rất, rất nhỏ và chủ yếu là thị trường Nhật Bản”.
Theo ông Phạm Ngọc Tuấn, Phó vụ trưởng Vụ Khai thác Thủy sản (Tổng cục Thủy sản), bên cạnh các kết quả ban đầu, việc triển khai đề án còn nhiều khó khăn. Ngư dân ngại thay đổi thói quen, tập quán; việc mua bán sản phẩm của các doanh nghiệp vẫn còn hình thức mua xô, chưa tạo động lực để các chủ tàu đầu tư cải tiến công nghệ khai thác và bảo quản trên tàu để đảm bảo chất lượng sản phẩm. Hiện ngư dân vẫn chạy theo số lượng hơn chất lượng; một số doanh nghiệp tham gia xây dựng chuỗi liên kết với ngư dân nhưng thiếu vốn để thực hiện hoặc khả năng quản lý chưa đáp ứng được để thực hiện chuỗi. Việc nghiên cứu chuyển giao công nghệ tiên tiến cũng như trình độ tiếp nhận của ngư dân còn hạn chế. Cơ sở hạ tầng cảng cá, chợ cá chuyên dụng còn yếu cũng là yếu tố ảnh hưởng lớn đến hiệu quả của chuỗi giá trị cá ngừ…
Tạo sự khác biệt về chất lượng sản phẩm
Để góp phần đưa cá ngừ đại dương thành sản phẩm chủ lực, mang lại lợi ích tương xứng cho ngư dân, UBND tỉnh giao Sở KH&CN đăng ký xác lập quyền sở hữu công nghiệp đối với sản phẩm cá ngừ đại dương Bình Định trong năm 2017; giao Sở NN&PTNT là pháp nhân làm chủ sở hữu nhãn hiệu chứng nhận “Cá ngừ đại dương Bình Định”.
Hội thảo về nhãn hiệu chứng nhận “Cá ngừ đại dương Bình Định” được Sở KH&CN phối hợp Sở NN&PTNT tổ chức ngày 5.9 tại TP Quy Nhơn là bước khởi động cho hành trình xây dựng thương hiệu sản phẩm này. Không chỉ có các sở, ngành liên quan, đây cũng là diễn đàn chính thức ghi nhận các ý kiến của các chuyên gia, ngư dân - chủ thể trong đánh bắt cá ngừ đại dương - để hoàn thiện hồ sơ đăng ký nhãn hiệu.
Ông Nguyễn Hữu Hà, Phó Giám đốc Sở KH&CN cho biết, mặc dù sản phẩm cá ngừ đại dương Bình Định đã nổi tiếng khắp cả nước và xuất khẩu nhưng hiện nay sản phẩm này vẫn chưa được đăng ký với Cục Sở hữu trí tuệ để cấp giấy chứng nhận nhãn hiệu độc quyền. “Bình Định có lợi thế là được dự án đánh bắt cá ngừ đại dương công nghệ Nhật Bản hỗ trợ. Chúng ta sẽ lấy đây làm tiền đề cho quy trình khai thác, để tạo sự khác biệt về chất lượng sản phẩm so với các địa phương trong khu vực Nam Trung bộ có cùng ngư trường khai thác cá ngừ đại dương như Phú Yên, Khánh Hòa”, ông Hà cho biết.
Đồng quan điểm này, chuyên gia đến từ Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ KH&CN), ông Mai Văn Dũng cho hay: “Không nên loại bỏ toàn bộ sản phẩm cá ngừ đại dương do ngư dân đánh bắt theo công nghệ truyền thống. Vấn đề bảo hộ độc quyền sở hữu là ở chỗ tìm sự khác biệt trong cách kiểm soát cả quá trình khai thác và chế biến”.
Một vấn đề khác cũng không kém phần quan trọng được đặt ra là ngư trường khai thác cá ngừ rất xa, cần có hệ thống thu mua, dịch vụ, tiêu thụ, đặc biệt là dịch vụ hậu cần, để tăng giá trị sản phẩm. “Để làm được việc này đòi hỏi sự cam kết của tất cả các doanh nghiệp, ngư dân cũng như cơ quan quản lý nhà nước về trách nhiệm truy xuất nguồn gốc, xác định rõ tầm quan trọng của các khâu trong chuỗi theo hướng từ thị trường đến chế biến và khâu nguyên liệu”, bà Cao Thị Kim Lan nhìn nhận.
“Việc xây dựng nhãn hiệu chứng nhận cho cá ngừ đại dương mà tỉnh Bình Ðịnh đang thực hiện là hướng đi bền vững và rất cần thiết, song cần có sự đồng tâm hiệp lực của cả doanh nghiệp và ngư dân. Ðiều tôi muốn nói đến trong xây dựng thương hiệu cho cá ngừ đại dương là cam kết nghề cá phát triển bền vững, đi kèm với phương pháp quản lý, tránh tình trạng đi vào thị trường châu Âu chỉ bằng “một chân” là chất lượng sản phẩm thì sẽ cực kỳ khó khăn”
Ông Phạm Ngọc Tuấn, Phó vụ trưởng Vụ Khai thác Thủy sản, Tổng cục Thủy sản
THU HIỀN